5 troostgedachten voor het tijdperk Trump

De wereld heeft een aantal dolle weken achter de rug. In de wachtkamer van de – nog steeds – machtigste natie zit een nieuwe president. Tot ieders grote verbazing, vermoedelijk inclusief die van de president-elect zelf, staat vanaf 20 januari 2017 Donald Trump aan het roer van de VS. In elk geval voor 4 jaar.

Het niet realistisch geachte schrikbeeld is dus toch uitgekomen. Enkele weken later begint het stof eindelijk wat neer te dalen en accepteren we schoorvoetend de nieuwe werkelijkheid. We houden intussen ons hart vast voor onze geliefde aarde.

Hij zit er straks. En hoe graag we misschien liever gezien hadden dat het voor de eerste keer een zij geworden was, we hebben er vrede mee te vinden.

Dat kun je op allerlei manieren doen. Zoals bijvoorbeeld op de wijze van Hillary, die zich oprolt bij het haardvuur en de honden, en wegduikt in een troostend boek. Ik vind dat erg menselijk en gun haar alle hersteltijd. Het moet voor haar onwaarschijnlijk stressvol zijn geweest.

Haar stress hebben wij niet gekend; toch zitten wij er ook mee. Ook wij willen troost, ik wel in elk geval. Waar kunnen wij verlichting vinden? Wellicht in de komende 5 gedachten.

1. Terror management

Het is gebeurd, je voelt je machteloos en onrustig. En dat allemaal zo bij aanvang van de decembermaand. Voor veel mensen, zeker voor de Amerikanen, is dat het sein om de winkels leeg te kopen. Niet vanwege die decembermaand; nee, zij zoeken naar grip op een ongrijpbare situatie.

Niet doen! Dat is ‘terror management’. Het helpt je van de regen in de drup: je portemonnee raakt leeg en je wordt er ongezond dik van, begrijp ik uit De kracht van wilskracht van Kelly McGonigal.

Toch worden we er sterk toe verleid. Het is namelijk een heel natuurlijke reactie: de gedachte aan een situatie die ons als vreselijk voorkomt, jaagt ons van nature doodsangst aan. Die angst, die vaak onderhuids sluimert, triggert een behoefte om direct iets te doen. We willen verlost worden van de machteloosheid en onrust.

‘Je moet nú iets doen!’, zegt ons onbewuste; het systeem van verlangen wordt geprikkeld; de dopamine doet zijn werk; en we zetten het op een consumeren. Niet dat het gekochte ons nou zoveel macht geeft, we willen ons er slechts van vergewissen dat we tenminste nog iets in de hand hebben. Eten geeft ons dat gevoel. Spulletjes aanschaffen ook, zeker als het om statusgoederen gaat; een mooi horloge, sieraden, een nieuwe smartphone, het zijn allemaal symbolen die ons zelfbeeld opkrikken.

De uitverkiezing van Trump herinnert velen aan de instabiliteit van onze wereld: het kan dus werkelijk misgaan met het milieu, we kunnen onze beschermheer de VS dus toch ook echt verliezen, het is niet onrealistisch dat volksmenners ook bij ons de macht krijgen.

Onbewust zien we het ergste voor ons. En we kunnen niets doen. Het veroorzaakt dezelfde agitatie als het nieuws dat ons elke 29 seconden stiekem laat weten dat ons onontkoombare lot uiteindelijk de dood is.

Bij dat soort tijdingen zoeken we geborgenheid, veiligheid en verzachting. De reclameblokken rond de journaals zijn dan ook de duurste voor de adverteerders. Want bij al die onrust zoeken velen soelaas in de koelkast, of anders wel in online shoppen.

Trump zal veel te zien zijn op tv in de komende jaren. De Amerikanen hebben gekozen, maar nu is de keuze aan jou: óf je vult de koelkast tot de nok toe en je geeft je over aan ‘terror managament’; óf je doet datgene wat je misschien al vaak gedacht hebt: de tv direct de deur uit!

2. Trump de leermeester

Dat was een smadelijk gebeuren met die Trump University. Je wilt toch niet dat dat je presidentschap voortdurend achtervolgt. Dus hij heeft het afgekocht, voor 25 miljoen.

Hoe je ook over Trump mag denken, toch kan hij een leermeester zijn. De Dalai Lama zei eens in een interview dat de Chinezen weliswaar zijn vijanden zijn, maar dat hij dankzij zijn ballingschap pas echt in de praktijk kon brengen wat het Boeddhisme bedoelt met wijsheid en mededogen (Het temmen van de os, Nico Tydeman).

Onze vijanden zijn onze belangrijkste leermeesters. Nou moeten we nog maar afwachten of Trump als vijand te bestempelen is, toch kunnen we al veel van hem leren. Vooral over onszelf.

Want we zijn misschien geraakt en we hadden het misschien liever anders gezien, ook hier past de wijsheid en het mededogen van het Boeddhisme. Dit is wat de film van het leven ons aanbiedt. De grote uitdaging is om, ook als de film even niet zo leuk is, hem toch mooi te blijven vinden.

Chagrijnen helpt niet, Trump haten ook niet. Mildheid en een open geest zijn een beter antwoord. Want dit is wellicht niet jouw waarheid over een betere wereld, het is wel de waarheid die 60 miljoen Amerikanen prefereren. Wie heeft er gelijk?

Als wij hier in staat zijn om hen hun rechtmatig gekozen gelijk te gunnen, en dus ons eigen ego en onze oordelen opzij te zetten, dan hebben we iets geleerd waarvoor we Trump dankbaar mogen zijn en dat de film glans zal geven.

3. What the hell!

Stel dat het ons allemaal lukt om de les van Trump te leren, dan zie ik iets moois in het verschiet: de omkering van de situatie. Ik geloof namelijk dat we dan betere signalen af zullen gaan geven.

Misschien is dat wel heel hard nodig. Want is dat niet waar het nu juist niet zo goed verloopt? Al jarenlang. Dat we geen echt oprechte empathie laten zien aan de ander. We bevinden ons in een ratrace die alleen winst geeft voor de sterksten en de slimsten. Een ratrace waarin materieel bezit tot onze hoogste waarde is gemaakt. Geheel onterecht, er is genoeg onderzoek dat staaft dat zo ons leven niet verrijkt wordt. Toch is het onze hedendaagse ‘religie’. En we hebben iedereen zo opgevoed dat hij en zij eraan mee moeten doen.

Maar stel nou dat dat jou niks brengt, al jarenlang. Dat jij steeds maar het gevoel krijgt dat jij niet hoort tot de sterksten en de slimsten. Dat jij steeds maar op je tandvlees loopt, je inferieur voelt en dat iedereen jou lijkt te negeren. Natuurlijk komt er dan een punt waarop je zegt: ‘What the hell!’, en je brengt je proteststem uit in het hokje. Het zal jou niet helpen, dat snap je best, maar die verwende, met zichzelf ingenomen middengroep waartoe jij nooit zult behoren, mag het ook wel even voelen.

Alles hangt af van de juiste signalen. Wij zijn geen van allen losstaande individuen. Onze spiegelneuronen doen voortdurend hun verbindende werk. De lering van Trump kan leiden tot het inzicht dat het echt anders moet met de ratrace. Dat we inzien dat geluk niet in waarde of goed zit, maar in de ontplooiing van mensen, naar ieders persoonlijk vermogen. Als we dat signaal dan ook nog uit gaan stralen…

4. Slaaf van de geschiedenis

Tolstoj schrijft in Oorlog en vrede:

De koning is de slaaf van de geschiedenis.

Wat hij daarmee bedoelt is dat de koning ook maar een instrument is van zijn regisseurs: het tijdsgewricht en de omstandigheden. Niemand heeft werkelijke macht, niemand heeft een werkelijke vrije wil. Het is niet de koning die bepaalt hoe het de wereld of het land vergaat. Wij kennen hem veel te veel grootheid toe, alsof hij de geschiedenis naar zijn hand kan zetten. Het is precies andersom: de geschiedenis zet hem naar háár hand.

Tolstoj schrijft ook:

Voor het menselijke verstand is de absolute beweeglijkheid niet te begrijpen.

Er gebeuren duizenden dingen. Tegelijk. Al die dingen hebben invloed op elkaar. Het is een zeer complex systeem, zonder werkelijke oorzaak en gevolg, want elk gevolg is in zichzelf ook weer een oorzaak. Al die duizenden dingen benemen ons het zicht op hoe alles in elkaar grijpt. Toch willen we het systeem graag doorgronden, want – denken we – als we de wetten van de geschiedenis doorhebben, kunnen we de geschiedenis sturen.

En denk je nu werkelijk dat de koning de wetten wel begrijpt? Welnee, de koning is gewoon acteur in de film, net als jij en ik. Hij heeft helemaal niet de almacht om te sturen. Alles wat hij doet wordt hem ingefluisterd door zijn tijd. Hij heeft zelf nul invloed. Wij menen dat de koning de regisseur is. Maar wij zetten er zelf een kroon op en zeggen achteraf: ‘Kijk eens wat een invloed die man op de wereld heeft gehad.’

Voor de aarde is de koning net zo belangrijk als jij en ik. Hij doet ook maar wat, omdat hij niet anders kan in dat spel van duizenden dingen zonder oorzaak en gevolg. Al die dingen zijn van minstens zo’n grote waarde als de daden van de koning, want ze hebben exact evenveel invloed. De daden van de koning vloeien namelijk uit ze voort, en echt niet uit zijn genius.

Tolstoj sprak over koningen; presidenten zijn niet anders. We willen graag grip hebben, maar we draaien gewoon mee in de absolute beweeglijkheid – niemand uitgezonderd.

5. Laat het heviger en erger worden

‘Het zou best eens zo kunnen zijn dat we helemaal niet zo positief denken over Donald Trump’, is waarschijnlijk een eufemisme voor hoe het de meeste Europeanen vergaat. We voelen ons verloren, gekrenkt: ‘Maar dit was helemaal niet de afspraak! In hemelsnaam, wat komt er op ons af, hoe moeten we nu verder?’

Alain de Botton vertelt in De troost van de filosofie wat Seneca vond van dit soort situaties:

Woede wordt veroorzaakt door de overtuiging dat een bepaalde frustratie niet in het contract van het leven zit.

We zitten met een frustratie. En nu is het de kunst om ons niet tegen de aanleiding te gaan verweren. De aanleiding kunnen we niet veranderen, daar hebben we ook het recht niet toe.

Nee, het is zaak dat we de frustratie zelf doorzien. Want het is de driftbui die ons werkelijk dwarszit, niet de realiteit. Hoe fijn voelt het wel niet als je de frustratie van je af kunt laten glijden? Pas als we de driftbui inruilen voor acceptatie komt er rust en helderheid. Van daaruit zullen we wegen vinden om constructief met de realiteit om te gaan. Dat is Senecaanse levenskunst.

We kunnen meer troost halen uit de filosofie. Nietzsche had ook zo zijn opbeurende gedachtes:

Gij wilt zo mogelijk het lijden afschaffen; en wij? Wij willen waarschijnlijk liever dat het heviger en erger wordt dan ooit tevoren.

Wat Nietzsche bedoelde te zeggen, is dat je voldoening vindt in het aangaan van moeilijkheden. Nietzsches uitleg is dus een stuk minder zwartgallig dan zijn letterlijke woorden. En hij wordt inmiddels gestaafd door modern psychologisch onderzoek. In Authentic Happiness laat Martin Seligman er geen twijfel over bestaan: de grootste voldoening bij mensen ontstaat als zij boven zichzelf uit kunnen stijgen. Dat bereik je niet door rustig consumerend en tevreden voort te kabbelen. Dat bereik je wel door de moeilijkheden van het leven aan te gaan.

Is Trump dan de moeilijkheid? Nee, het is onze eigen houding die ons hier de uitdaging stelt.

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Professional Certified Coach en schrijver - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat ze hun leven kunnen vormgeven op een manier die bij hen past en die hen gelukkig maakt.'

2 reacties… add one
  • Bärbel 29 nov 2016, 11:58

    Het woord uit jouw verhaal, Stan, dat me in het oog sprong, was ‘denkraam’. Ook wij hebben – zoals ‘de Chinezen’ – allemaal een denkraam. Iedereen van ons heeft op grond van zijn eigen ervaringen en zijn kennis zijn heel eigen denkraam gecreëerd. Heel legitiem, zelfs noodzakelijk. Vanuit dit denkraam ontmoeten we de wereld, ‘beoordelen’ we de dingen en geven we hen een plek, en zijn er bij mee of verdrietig over. Zodra iets gebeurt wat niet in ons denkraam passt, raken wij uit evenwicht. Vervolgens proberen we het denkraam weer passend te maken om weer rust te vinden. We zoeken naar een oplossing, binnen onszelf of verwachten die van de buitenwereld.
    Als ik voor moeilijkheden kom te staan, helpt het mij inmiddels mijn denkraam te verruimen. Door gaten in het raam te prikken en nieuwe inzichten en informatie toe te laten, door mijn bewustzijn uit te breiden. Zo ook met betrekking tot Trump en Hillary. Veel extra informatie van internet heeft mijn beeld verruimd en laat mij nu vanuit een gezonde afstand naar het verkiezingsgebeuren in Amerika kijken. – Ach ja, het is allemaal een behoorlijk wereldtoneelstuk, waar wij nu in zitten, en iedereen mag zijn eigen ‘prettige’ plek daarin vinden. 🙂

    • Stan Lenssen 29 nov 2016, 14:01

      Mooie overwegingen Bärbel. Het denkraam kan ons inzicht beperken, maar zoals jij laat zien, ook verruimen. Dat is waardevol, want daarmee zien we ook meer mogelijkheden. Je relativeert het hele gebeuren, terecht vind ik. De term wereldtoneelstuk is hier geheel op zijn plaats.
      Dank je wel voor je inhoudelijke reactie,
      Stan

Geef een reactie

Privacyverklaring