Breinschade door ratrace-stress

John-Maynard Keynes voorspelde in 1931 dat politici zich al spoedig niet meer bezig zouden houden met het waarborgen van de economische groei, maar dat ze meer en meer aandacht zouden gaan besteden aan veel belangrijker zaken zoals sociale relaties, zingeving en welzijn. (Uit: Op naar geluk van psycholoog en hoogleraar Ap Dijksterhuis.)

Het was middenin de donkere crisisjaren van de eerste helft van de vorige eeuw. Westerse regeringen waren druk bezig het bankroet van hun economieën te bedwingen. Paradoxaal genoeg deden ze dat met de theorie en de modellen van diezelfde briljante Britse econoom Keynes.

Creëer groei, groei en nog eens groei, zo had hij hen weten te overtuigen. Leg daar alle nadruk op. Stop met spaarzaamheid en bezuinigen. Ga als overheid geld lenen. En investeer! Zwengel de groei kunstmatig aan. Schep banen met infrastructurele projecten: graaf plassen en kanalen uit, leg wegen aan, plant bossen, ook al lijkt het soms onnuttig. Als mensen maar weer geld verdienen, dan gaat het weer rollen en komt de boel opnieuw op gang.

In die tijd en omstandigheden voorspelde Keynes dus dat politici weldra niet meer bezig zouden zijn met de trivialiteit van economische groei. Zij zouden beleid gaan ontwikkelen dat het hoogste doel waar mensen naar streven centraal zou stellen: geluk.

Geen gelijk

Nu had Keynes vaak gelijk. Hij werd geroemd om zijn voorspellende visie. Deze keer echter, zat hij er toch goed naast. Want anno 2016 ligt de focus van politici en beleidsmakers nog steeds op materiële groei en welvaart. Het Keynesiaanse denken is diep ingesleten. Het is de maatstaf waaraan alles wordt afgemeten.

De welvaart in het Westen is in de afgelopen 50 jaar ruwweg verdubbeld. In die periode is ons geluksgevoel echter nauwelijks toegenomen. In landen waar een extreme nadruk ligt op materiële welvaart, zoals in de VS en Groot-Brittannië, lijkt het geluk zelfs licht af te nemen (uit Op naar geluk). Het lijkt er dus sterk op dat het groei-dogma ons geluk in de weg begint te zitten.

Let wel: het geluksniveau in de meeste westerse landen is zeker niet verkeerd. Nederland en de Scandinavische landen voorop, want die staan al jaren in de hoogste regionen van de World Happiness Index (Stine Jensen, Go East). Onze materiële welvaart heeft daar beslist aan bijgedragen. Maar er lijkt een omslagpunt bereikt. Nog meer welvaart levert ons niet nog meer geluk.

Onze groei-economieën worstelen met grote maatschappelijke gezondheidsproblemen. Die zijn vooral gaande op het mentale vlak. Depressie en burn-out zijn volksziekten geworden, zo lees ik in Elke Geraerts’ boek Mentaal kapitaal. In België bijvoorbeeld, kampt bijna 10% van de werkende bevolking met burn-outklachten. Zal het in Nederland heel anders zijn?

Steeds meer mensen ervaren onze maatschappelijke structuur als één grote wedloop. De continue druk om steeds maar weer meer te moeten verdienen en presteren, is voor hen een donkere wolk die het leven voortdurend overschaduwt. Er is nauwelijks ruimte voor rust en reflectie, en voor aandacht voor ‘het zelf’. Ondertussen is dat wel waar veel mensen naar smachten.

Yuri van Gelder

Er is niet zo heel veel mis met druk als deze ontstaat vanuit een sterk gevoelde intrinsieke motivatie. Presteren wordt dan een groot genoegen. We raken ervan in flow. Dit soort druk kan zelfs levensverlengend werken.

Intrinsieke motivatie komt van binnenuit. Er is 100% aandacht voor ‘het zelf’. Druk vanuit een dergelijke motivatie draagt zeer positief bij aan onze gelukservaring. De problemen ontstaan pas als de druk van buitenaf wordt opgelegd.

Arjen van Veelen schreef op 11 augustus een scherp opiniestuk in NRC over Yuri van Gelder. De ‘gevallen’ topturner die een paar biertjes dronk tegen het protocol van NOC*NSF in.

Arjen van Veelen stelt in zijn artikel dat protocol aan de kaak. ‘Het is ontluisterend wat het vraagt van onze topsporters, zij moeten hun autonomie volledig inleveren’, aldus Van Veelen. Een paar citaten uit zijn opiniestuk:

Topsporters mogen niet zelf kiezen wat ze dragen. Vanaf 9 dagen vóór de Spelen tot en met de dag van terugkeer moeten ze de officiële kleren dragen. Wil de topsporter eigen kleren dragen, dan moet hij een schriftelijk verzoek indienen voor Ontheffing van het Kledingprotocol, bij de afdeling Marketing & Commercie.

Er staat heel precies met wie de sporter mag praten en wanneer. Waar hij moet zijn. De topsporter is opgesloten op het terrein, maar moet juist binnen 48 uur het dorp uit als hij is uitgeschakeld. De topsporter heeft een ‘Awareness App’ waarop de organisatie zijn locatie kan volgen. Hij staat zijn portretrecht af aan TeamNL, zoals de vaderlandse ploeg tegenwoordig heet, met een Engelse merknaam, bedacht om de marketingrechten beter uit te venten.

Over druk van buitenaf gesproken. En dat allemaal en vooral in het licht van materiële inkomsten. Hoe dan ook, er moet handel gehaald worden uit de Spelen! Valt het je ook op hoe zwaar het stempel van de afdeling marketing op het protocol drukt?

‘Je snapt waarom iemand het op een zuipen wil zetten’, is de reactie van Van Veelen.

Intussen nam een groot deel van de bevolking het voor Yuri op. Hij kreeg opvallend veel bijval voor iemand die in de fout was gegaan. Het was alsof de Nederlander zeggen wilde: ‘Handen af van onze Yuri. Wij begrijpen het verdomde goed.’

Veel mensen herkennen de druk. Ook zij worden dagelijks geplaagd door een overvloed aan regels en protocollen. Minutieus worden hun gangen gevolgd in rapporten en urenverantwoordingen, die zij nota bene vaak zelf dienen op te stellen. En alsof dat niet genoeg is, is er ook nog de mobiele telefoon die als een enkelband fungeert. 24/7 traceerbaar voor je bedrijf of organisatie!

Breinschade

Natuurlijk snappen veel mensen Yuri. Dit gaat over de stress die zij ook ervaren. Het is de aanhoudende, zeurende stress waar je niet blij van wordt. Het is het voelen van de hijgende ratrace die ons werk- en leefplezier behoorlijk kan vergallen.

Het is stress die ook zeer schadelijk is. Dit soort chronische stress doet vervelende dingen met ons brein, lees ik in IK2 van Margriet Sitskoorn. Als dergelijke stress lang aanhoudt, sterven er cellen in je hippocampus. Dat is een hersendeel dat belangrijk is voor je geheugen, en dat een rol speelt in het emotienetwerk. Je geheugen wordt slechter en je stemming vermindert.

Ook je amygdala wordt supergevoelig. De amygdala ligt diep verscholen in de oudste evolutielagen van onze hersenen en regelt daar onder andere onze angstreacties. Hoe gevoeliger de amygdala, hoe meer we last hebben van angst, nervositeit en ‘lange tenen’.

Herken je iets?

Ratrace-stress

In onze maatschappij staan we veel bloot aan schadelijke ratrace-stress. We werken veel in structuren en beroepen die continue aan ons trekken. Altijd maar beschikbaar zijn, altijd maar verantwoording afleggen, tot in de kleinste details. Nauwelijks nog enig gevoel van zelfbeschikkingsrecht hebben.

Maar ho, klopt dit eigenlijk wel? Hebben wij werkelijk niets meer over onszelf te zeggen? Wie zit er achter deze structuren en het verantwoordingsmonster? De externe druk die we voortdurend ervaren, leggen we net zo makkelijk op aan anderen: we vinden dat we iedereen ongelimiteerd moeten kunnen bereiken. En we belonen de 24/7-vraag door bij de minste kik op sociale media ook steeds weer te liken, te wappen of te reageren.

We zijn al zover heen dat we elkaar welterusten wensen via Facebook. En zelfs middenin de nacht lichten de smartphone-schermpjes op om een bericht eruit te doen of ergens een mening over te spuien. Want ja, het slapen wil slecht lukken. Nee, logisch dat het slapen niet lukken wil.

De ratrace-stress; het zijn onze zelfbedachte structuren. Onze autonomie wordt ons niet ontnomen, we leveren hem vrijwillig in. Het is niet zo heel moeilijk om het schip te doen keren. We staan nog steeds zelf aan het roer. Willen we het anders, dan kan het ook anders. En de meest logische stap is om bij onszelf te beginnen.

Stoppen met compenseren

Toegegeven, het vereist wel even mentaal schakelen om weer de kapitein te worden op je eigen schip. Maar het is de moeite waard om het een kans te geven. Want het brengt je terug naar de bron van intrinsieke motivatie.

Wat we nu doen, is compenseren. We zoeken ons heil in een paar biertjes. En natuurlijk is dat plezierig. Natuurlijk ontsnapt er dan wat druk uit de ketel. Maar is het duurzaam? Of is het verdoving? En hoeveel pleziertjes zijn er nodig in een weekend om de week die volgt te compenseren? Worden de maandag tot en met de vrijdag daardoor beter?

Het antwoord zit toch elders. Het gaat om een andere houding in het leven. Een nieuwe houding waarin ruimte is voor rust, reflectie en ‘het zelf’. Niemand anders dan jij gaat bijvoorbeeld over jouw bereikbaarheid. Gebruik de knop ‘niet storen’ eens; die zit ergens op je mobiel. Het is een kleine, maar significante stap. Er gaat een groot signaal van uit.

Want feit blijft dat je geen hersenbeschadiging wenst. Wat je wel wenst is voldoening in wat je doet. Daar help je niet alleen jezelf het beste mee, ook je bedrijf of organisatie.

Geluk was het hoogste doel waar Keynes het over had. Geluk is hard werken. Het loont om er bewust mee bezig te zijn. Dan stopt het ratrace-gevoel vanzelf. In het harde werken vóor dat hoogste doel, vind je namelijk impliciet het behalen ván dat doel terug.

Print Friendly, PDF & Email

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Coacht en schrijft op en over thema's van het leven - Professional Certified Coach - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat we ons leven hier kunnen vormgeven op een manier die iedereen gelukkig maakt.'

1 comment… add one
  • Leni Minderhoud 4 sep 2016, 12:45

    Dank Stan voor dit inspirerend artikel. Nooit geweten dat Keynes dit heeft voorzien. Waarschijnlijk als de pyramide van Maslow. Uiteindelijk is Zelfverwerkelijking het hoogste doel, dus ook voor een hele natie. Eerst de primaire behoeften bevredigen, waaronder ik nu even welvaart schaar. Veel individuen en kleinere organisaties zie ik al met een missie bezig, hun vervulling. Hoe komt het toch dat de overheid en een groot deel van het bedrijfsleven achter blijft, niet een trapje hoger gaat? Het drama van grote logge organisaties en te ver doorgeshoten regelgeving? Wat in de periode van de industriële revolutie heilzaam leek, keert nu tegen ons? Ik noem het massa hypnose. Hypnotherapeuten zitten overvol momenteel. Het blijft fascinerend. Mensen uit de hypnose halen, dat is ons werk. We blijven deze boodschap verspreiden!

Leave a Comment

Privacyverklaring