Coaching ideaal bij stress-management

Een kort citaat:

Verstandig stress-management omvat in elk geval het aankweken van een levensfilosofie die niet toelaat dat de oermens in ons bij het minste of geringste wordt geactiveerd, Vergeet niet: het zijn niet de gebeurtenissen, maar vooral onze gedachten en gevoelens over de gebeurtenissen die de oermens uit zijn tent lokken.

Dit zegt breinwetenschapper Theo Compernolle in zijn bestseller Stress, vriend en vijand. In datzelfde boek breekt Theo Compernolle meerdere malen een lans voor coaching.

Coaching is een uitstekende hulpbron bij het onder controle brengen van stressgevoelens en stressreacties. Wat we willen is dat de oermens rustig in zijn grot blijft slapen.

Maar waarom eigenlijk, waarom zijn we er zo op gebrand stress te temmen?

Is stress een probleem?

Een belangrijk kenmerk van coaching is dat je fundamentele vragen steeds opnieuw durft te stellen, dat je er niet voetstoots van uitgaat dat de heersende overtuigingen zomaar kloppen.

Een heersende overtuiging ten aanzien van stress is dat stress bestreden moet worden. Dit idee is zo diepgeworteld in onze maatschappij dat we het als een voor zich sprekend feit zien.

Wij hebben stress tot een probleem gebombardeerd. Het woord stress heeft een behoorlijk negatieve lading. Maar, zoals we zo vaak zien, de werkelijkheid heeft meerdere gezichten.

Om te beginnen is het belangrijk om vast te stellen dat er met de aard van stress helemaal niks mis is. Al voelt stress misschien niet lekker, stress is uiteindelijk wel een overlevingsmechanisme. Het brengt ons in een staat van opperste paraatheid. Stress zorgt ervoor dat we in lastige situaties tot acties overgaan die ons helpen om de moeilijke omstandigheid meester te worden. Stress activeert precies die lichaamsfuncties die daar op dat moment voor nodig zijn.

Zo zorgt stress ervoor dat er zuurstofrijk bloed naar onze spieren gaat als er een lichamelijke reactie van ons verwacht wordt. Of dat ons brein extra alert en gefocust raakt als we mentaal moeten presteren, bijvoorbeeld op een examen.

Maar in datzelfde proces wordt ook het immuunsysteem in de wacht gezet. Alle energie is immers nodig voor de situatie die nu aandacht vraagt. Die situatie, zo oordeelt ons biologische systeem, is zo belangrijk voor ons directe overleven dat al het andere even op het tweede plan komt.

Stress is een typisch oersysteem dat lijf en leden beschermt tegen acute bedreigingen. En hier stuiten we op een moeilijkheid: wat zijn acute bedreigingen? Is dat een ritseling in het struikgewas op de steppe waar jij in het stenen tijdperk op jacht bent; het zou weleens een gevaarlijk roofdier kunnen zijn? Of is dat de indringende bliep van jouw telefoon in de 21e eeuw van een social media-account die om aandacht vraagt?

Het lijkt niet zo’n lastige keuze, zegt ons verstand, maar ons biologische systeem heeft hier veel moeite mee. Dat reageert op beide situaties hetzelfde. Beide zijn onverwachte signalen die het ziet als een bedreiging.

In beide gevallen wordt het immuunsysteem ‘on hold’ gezet ten faveure van een reactie op de situatie. Prima in het geval van het roofdier, maar schadelijk en onnodig in het geval van de telefoon.

In onze 21e eeuw zijn we voortdurend omgeven door stressprikkels. Is het niet de telefoon die rinkelt, dan is het wel de drukte van de maandagochtend. Is het niet de trein die je moet halen, dan is het wel het vooruitzicht van de bespreking met die streberige collega. Is het niet de afdelingsmanager die je in de nek hijgt, dan is het wel de discussie die je met de school moet aangaan over de vervolgopleiding voor jouw zoon of dochter.

Wij kunnen stress goed verdragen, mits hij maar in pieken komt, waarna er weer hersteltijd volgt: de reddende stress zoals ooit bedoeld op de steppe. Maar de continue lage, zeurende stress die ons voortdurend belaagt, daar worden wij ziek van. En dat kan ver gaan, tot breinschade aan toe. Het is helaas de makke van onze tijd dat wij ons met zijn allen in een habitat van zeurende stressprikkels bevinden.

Het is daarom niet geheel onterecht dat dat wij stress als een probleem zien. Stress-management blijkt nodig.

Waarom moet de oermens in zijn grot blijven?

Dan is er nog een andere kant die stress-management nodig maakt. Onze oermens kent slechts 3 strategieën om met stresssituaties om te gaan. Dat zijn vechten, vluchten of bevriezen.

Ze werkten op de steppe: vechten als je toevallig een wapen bij je had, vluchten als je de zwakste was en bevriezen als je geen kant meer op kon. In alle gevallen ging je op weg naar een onzekere uitslag, maar hoe dan ook, je vergrootte je kansen.

Dat is helaas anders in de 21e eeuw. Want stel je hebt die discussie op de school over jouw zoon of dochter; je moet er toch niet aan denken dat je de onderwijzer van je kind een klap verkoopt, dat je het gebouw uitrent zonder je zegje te doen, of dat je blokkeert en met je mond vol tanden achterblijft. Nee, daar zal je kind je dankbaar voor zijn.

3 strategieën, maar zou je ze nu toepassen dan verkleinen ze je kansen. In onze tijd is er duidelijk behoefte aan een meer bewuste benadering van onze spannende situaties. Er is behoefte aan stress-management, zodat de oermens in zijn grot zal blijven.

Een andere benadering van stress

We willen niet ziek worden en we willen de oermens onder controle houden. We hebben daarom een benadering nodig van stress die past bij onze tijd.

In zijn citaat roert Theo Compernolle iets belangrijks aan: hij heeft het over het aankweken van een adequate levensfilosofie. Hij heeft het, met andere woorden, over zelfontwikkeling.

Er zijn die 3 oer-stressstrategieën. Theo Compernolle suggereert een 4e voor de moderne tijd. Deze doet denken aan: ‘If you can’t beat him, join him.’ We kunnen stress niet ontlopen, we kunnen ook ons biologische systeem niet veranderen, maar we zijn wel bij machte om onze houding te veranderen.

Zou een andere houding ten aanzien van stress een oplossing kunnen bieden voor de ziekmakende, zeurende stress en voor de oermensreacties?

Stress hoeft niet ziekmakend te zijn

In modern stressonderzoek komt steeds vaker iets opmerkelijks naar voren. Stress is veel minder een vijand dan we denken. De echte vijand lijkt te zitten in onze omgang met stress. Zolang wij stress negatief benaderen, keert stress zich als een demon tegen ons.

Het kan anders. Het is opvallend dat er veel mensen zijn die tot op hoge leeftijd floreren in beroepen die erg veel van hen eisen. Bijvoorbeeld in de wetenschap, de top van het bedrijfsleven of in de politiek. Je vindt ze op plaatsen en posities die bij uitstek stressvol zijn en waar de druk immens kan zijn. Maar deze mensen ervaren dat anders. Zij voelen zich aangemoedigd. De druk geeft hen positieve energie en levenskracht. Zij worden er lange overlevers door.

Deze mensen bewijzen dat stress gezond kan zijn als je stress maar in een positief daglicht ziet. Mensen die stress zo benaderen, reageren in uitdagende situaties met lichamelijke reacties die erg lijken op wat er gebeurt bij momenten van vreugde en moed. De bloedvaten openen zich en de zuurstof stroomt door het lichaam. Dat is een erg gezonde staat van zijn. Psychologe Kelly McGonigal vertelt in een inzichtelijke TED-talk hoe dit fenomeen precies in zijn werk gaat.

Kort en bondig komt het erop neer dat het accepteren van stress en tegelijkertijd stress herkaderen als een positieve kracht een wonderlijk gezonde benadering blijkt. Jezelf dus niet krampachtig tegen stress verzetten; eerder echter stress omarmen. Dat lijkt sterk op de angstremedie die ik eerder beschreven heb in het artikel Als een bekende hunkering zich aandient. Misschien ook niet verbazingwekkend, stress en angst zijn immers broertjes van elkaar.

Dat is mooi. Stress hoeft niet ongezond te zijn; stress kan zelfs gezond zijn. En het is onze houding, onze levensfilosofie, die het verschil maakt.

Is het dan zo simpel?

Niet per se, er is één belangrijke mits: je kunt je houding pas veranderen als je je daartoe gemotiveerd voelt. Een uitdaging kun je pas ervaren als een aanmoediging als hij past bij je roeping. Zo niet, dan wordt het een bezoeking.

In andere woorden: het blijft belangrijk dat je doet wat bij je past. Alleen dan zul je in staat zijn die gezonde houding ten aanzien van stress aan te nemen.

Doen wat bij je past. Dat betekent dus: de voor jou goede keuzes maken in het leven. En daaraan voorafgaand vorsen naar je roeping. Dat blijft de onontkoombare basis om goed en gelukkig en – met een grotere kans – lang en gezond te leven.

Van onbewuste oermens naar bewuste moderne mens

Dan is er nog het probleem van de oermensreacties. Ze helpen ons in de 21e eeuw vaak in ernstige mate van de regen in de drup. Kan een andere houding voorkomen dat we in die reacties vervallen?

De oermens is impulsief. Eén van de 3 – vechten, vluchten of bevriezen – wordt automatisch opgestart als een situatie angstsignalen bij hem oproept. Er is maar één manier om dat mechanisme te doorbreken: voorkomen dat angstsignalen ons in hun greep krijgen.

Het is niet een andere houding ten aanzien van stress die hier nodig is, hier gaat het om een andere houding ten aanzien van gebeurtenissen die ons overkomen. Het is zaak dat we onze gedachten en gevoelens in de hand krijgen. Als we situaties die ons niet aanstaan anders leren zien, hoeven er geen angstsignalen op te treden en kunnen we meer eigentijds en genuanceerd reageren. De onbewuste oermens maakt plaats voor de bewuste moderne mens.

Nog even terug naar het gesprek op school over jouw zoon of dochter. Het gebeurt wel eens dat een ouder de onderwijzer een klap verkoopt. Een ongehoord schandaal, roepen we dan. Het land staat op zijn kop.

Maar wat hier gebeurt is een ouder die zich persoonlijk aangevallen voelt. Zijn kind is in gevaar, hij wil niets anders dan het beschermen. Door aan dat gevoel van een persoonlijke aanval toe te geven, wordt de oermens gewekt. Hij kan niet anders dan gewelddadig reageren. Het gaat geheel onbewust.

Hoe had het anders kunnen verlopen?

De ouder had het gesprek in een vroegtijdig stadium – al vóór de ontmoeting – in een ander licht kunnen plaatsen door zich te realiseren dat de school en de leraar geen negatieve intenties hebben, ook al kan dat soms zo voelen. Zij willen dit gesprek niet om het kind klein te houden of om het onrecht aan te doen. Het is ook hun uitgangspunt om het beste ontwikkelingspad voor het kind uit te stippelen.

We komen hier opnieuw bij een andere levensfilosofie. Hier wordt het bewuste denken ingeschakeld, passend bij de complexiteit van de 21e eeuw. Gebeurtenissen die in eerste instantie een vijandig karakter lijken te hebben, kunnen we als bewust denkend mens herkaderen naar een niet-vijandige setting. Op die manier scheppen we de voorwaarden voor verbinding en coöperatie. Dat kost inspanning, maar het is de moeite waard. Lastige vraagstukken laten zich dan makkelijker overzien en oplossen. Als ouder voel je je er een stuk beter onder.

Wat maakt coaching tot een uitstekende hulpbron?

We spraken over passende levenskeuzes maken en over gebeurtenissen in een coöperatief kader plaatsen. Bedoeld om de gezonde kracht van stress op te roepen en om de oermens in toom te houden.

In beide gevallen gaat het om zelfontwikkeling. Daar is reflectie voor nodig: een proces van objectief naar jezelf kijken met een bril die alles ziet. Dat zonder hulp doen, is onmogelijk. Theo Compernolle roert dat meermaals aan in zijn boek.

Het probleem is dat we blinde vlekken hebben: eigenschappen, gedrag en emoties die we van onszelf niet kunnen zien. Daar is overigens niks mis mee, het is volkomen normaal. Wij zijn nou eenmaal een sociaal wezen. Van nature hebben we de verbinding met elkaar nodig: om te overleven, om ons veilig te voelen en ‘last but not least’ om onze vraagstukken op te lossen.

Die verbinding creëren en het zichtbaar maken van de blinde vlekken, is precies wat we in coaching doen. En, nog niet genoemd maar zeker zo belangrijk: we leggen ook het sluimerende potentieel bloot. Want telkens blijkt weer in coachingsgesprekken dat je als mens veel meer mogelijkheden hebt dan je zelf vermoedt.

Coaching is een instrument van zelfontwikkeling en zet aan tot het cultiveren van een levensfilosofie die past bij onze stressvolle moderne tijd. Dat doet coaching via de onalledaagse weg van het echte gesprek; de coach is er voor jou, oordeelloos, met onverdeelde aandacht. Hij luistert veel en stelt krachtige vragen. Daardoor ontstaat helderheid.

Die middelen maken coaching tot dé 21e eeuwse hulpbron voor het vinden van antwoorden op lastige persoonlijke vraagstukken. Tegelijkertijd opent coaching de weg naar een levensattitude die je gelukkig, zelfverzekerd en evenwichtig laat voelen, temidden van alle complexiteit.

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Professional Certified Coach - PCC gecertificeerd door ICF - International Coach Federation. Ik ben mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat ze hun leven kunnen vormgeven op een manier die bij hen past en die hen gelukkig maakt.

0 reacties… add one

Geef een reactie