De fabel van de financiële bonus

Het bewijs is al vele decennia oud en toch weigeren we het inzicht te omarmen: de materiële bonus is vernietigend verslavend. Hij maakt van ons een dopamine-junk. Hij tast onze vrije wil aan en onze objectiviteit. En – het lijkt tegen alle logica in – hij verpest ons prestatieniveau.

Intussen gedragen wij ons als een alcoholist die halsstarrig blijft ontkennen dat hij aan de drank is. Wij laven ons gretig aan de incentives en bonussen, en stompen willens en wetens onze motivatie af.

Niet alleen onze prestaties, ook ons werkplezier en geluk gaan te grabbel. We staan erbij en we kijken ernaar.

Het grote misverstand over incentives

Mensen die bonussen ontvangen, gaan niet beter presteren. Dat is een fabel. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat prestaties zelfs minder worden. (Mits aan de materiële basisbehoeften is voldaan.)

De meesten van ons verrichten tegenwoordig breinwerk. Inherent aan dat soort werk, is dat mensen hun creatieve vermogens nodig hebben om productief te kunnen zijn.

In zijn boek Drive laat Daniel Pink bewijzen zien dat we die belangrijke creativiteit verliezen door materiële beloningen. Het brede blikveld dat we nodig hebben om probleemoplossend te kunnen denken en om te kunnen associëren, vernauwt tot een focus die er voornamelijk op gericht is de beloning te verwerven.

Onderzoeken tonen aan dat de prestaties van bonusontvangers afnemen. Ze doen het beduidend slechter dan mensen die voor het oplossen van dezelfde vraagstukken géén extra materiële beloning ontvangen.

Er is één uitzondering. Dat is repetitief werk dat bestaat uit vaste stappen en waarvan de uitkomst vooraf bekend is. Bijvoorbeeld montagewerk in een productie-omgeving. Als je daar incentives tegenover stelt, dan zal de productie stijgen. Uiteraard tot de maximale capaciteit die je van mensen kunt vragen.

Intrinsieke motivatie tegenover een verslavingscultuur

Mensen die wel beter presteren, zijn mensen die intrinsiek gemotiveerd worden. Ze vinden het een uitdaging en halen er plezier uit om ‘de puzzel op te lossen’. Dat we daar lol uit halen, is een typisch menselijke eigenschap. Het geeft ons vervulling.

Wat incentives en bonussen doen, is die eigenschap ondermijnen. Incentives en bonussen zijn daarom zeer schadelijk.

Professionals, breinwerkers, managers, executives, ondernemers, kenniswerkers; ze presteren allen door de drive van intrinsieke motivatie.

Door incentives gaan we het ‘om het geld’ doen. Onze intrinsieke motivatie, die ons werkelijk vooruit zou kunnen helpen, verwatert erdoor.

Wat bovendien extra vervelend is: we hebben steeds grotere bonussen nodig om ons best te blijven doen. Want een bonuscultuur is een verslavingscultuur. Elke bonus wordt door ons brein beloond met een shot dopamine. We worden afhankelijk van die bonussen, als autonomie-loze junks.

De bonus-bias

Het bijzondere is, dat we dit al heel lang weten. Toen ik bedrijfskunde studeerde in het begin van de jaren 80 werd in de lessen psychologie al uitgebreid aandacht gegeven aan de fabel van de financiële bonus of incentive.

Maar helaas wordt deze kennis tot op de dag van vandaag nauwelijks ontvangen. Dit heeft veel te maken met het karakter van elke verslaving. Het is de ontkenning die er een typisch onderdeel van is.

Maar er is ook een aspect van maatschappelijke bewustzijnsvernauwing. Sinds de aanvang van de Industriële Revolutie zijn incentives zo gewoon en geaccepteerd geraakt, dat we dit systeem nauwelijks ter discussie kunnen stellen. Het is de norm geworden.

Die norm heeft een sterke bias in ons denken ingesleten: de bonus-bias. We zijn werkelijk gaan geloven dat bonussen werken. De bias zit er als een voorgeprogrammeerde misvatting in. We hebben hier zo’n sterk gevoel van ‘het is toch logisch’, dat we alle objectiviteit verliezen.

Wat gebeurt er bij zo’n denkbias?

Dit is wat er gebeurt bij een bias in ons denken:

Ondanks alle aanwijzingen dat iets anders is, schuift ons primitiefste brein ons logische brein terzijde. Een gevaarlijk onderbuikgevoel – wat we ook wel eens vergoelijkend intuïtie noemen – neemt het van ons over.

Pas als we bewust veel moeite doen en ons rationele brein ertoe aanzetten om er eens goed over na te denken en om alle beschikbare info op een rij te zetten; pas dan gaan we de dingen zien zoals ze werkelijk zijn.

Waarom we die moeite dan toch vaak niet doen?

Het is heel verklaarbaar. Ons rationele brein vraagt veel energie. Er is veel inspanning voor nodig om dat hogere brein in te zetten. Ons primitiefste, dierlijke brein, heeft daar geen last van. Dat is supersnel en energiezuinig. Daarom staat het steeds vooraan. Ook helaas als het om serieus denkwerk gaat. En zeker als we vermoeid zijn. (Neem dan dus nooit belangrijke beslissingen!)

Professionals zijn net bankiers

Door onze bonus-bias blijft het incentive-denken hardnekkig bestaan. Met alle destructieve gevolgen van dien.

Individueel, waardoor de werknemer of zelfstandige ondernemer de verkeerde doelen najaagt in haar of zijn werk en zich intussen doodongelukkig en onbevredigd voelt.

En globaal, waardoor grote corporaties, banken en multinationals de verkeerde signalen afgeven en een korte-termijn-beleid stimuleren dat weliswaar grote individuele beloningen uitdeelt, maar de onderneming als geheel niet verder helpt. Eerder stap voor stap uitholt.

We hebben de afgelopen jaren aan den lijve ondervonden hoe schadelijk de maatschappelijke gevolgen van de bonus-bias zijn.

En wees gewaarschuwd: de bonus-bias gaat niet alleen op voor bankiers en grote bedrijven.

Want kijk eens hoe gevoelig ook veel professionals zich opstellen. Hoe zij zich – tegen beter weten in – laten verleiden tot online- en andere trainingsprogramma’s waarin grote verdiensten worden beloofd. Alsof dat helpt om jezelf gemotiveerd te houden en iets goeds neer te zetten.

Je ziet op elk niveau de bonus-bias terug en bij alle ondernemingen, van grote corporates tot de zzp-er.

Hoezo gooien we ons geluk te grabbel?

Er is geen belangrijker genoegen dan het genoegen dat je uit je dagelijkse bezigheden haalt. Dat genoegen maakt namelijk dat je weet dat je bestaat. Het speelt zich af in het enige moment dat je er bewust kunt zijn: het nu.

Hoe vaak echter zijn wij in onze gedachten niet in het verleden of in de toekomst? En zijn het juist niet de materiële beloningen die ons trekken naar dat verleden en die toekomst? Ze laten ons voelen wat we wellicht gemist hebben of ze doen ons beloftes van wat we zouden kunnen krijgen. En intussen vergeten we te leven, we zien het hele heden niet.

Intrinsieke motivatie is typisch een element dat zich manifesteert in het heden. Daar ligt de directe lol die we halen uit ons werk. Het plezier in het ‘oplossen van de puzzel’ vind je op het moment dat je die puzzel aan het leggen bent. Niet daarvoor, niet daarna.

In zijn mooiste vorm is het de flow die je ervaren kunt in je werk. En is niet juist ook van flow aangetoond dat zij ons een tijdloze zone schenkt? Een toestand waarin verleden en toekomst er niet toe doen. Een toestand waarin alles gaat zoals het gaan moet, waarin we optimaal presteren. Feilloos en vanzelf. Met als grootste cadeau: een gevoel van optimaal geluk.

Een bonus van een hogere orde

Intrinsieke motivatie gaat niet alleen over presteren. Intrinsieke motivatie gaat ook over geluk.

Het is de kunst om je werk veel meer te gaan zien als een spannend spel dat vraagt om oplossingen. Roep de puzzelaar in je op. Je wordt niet alleen effectiever, je creëert ook een innerlijke beleving die een bonus van een hogere orde is: vervulling!

Print Friendly, PDF & Email

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Coacht en schrijft op en over thema's van het leven - Professional Certified Coach - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat we ons leven hier kunnen vormgeven op een manier die iedereen gelukkig maakt.'

4 comments… add one

Leave a Comment

Privacyverklaring