De weg naar meesterschap heet Flow

Oliver Sacks, de kleurrijke Britse neuroloog-schrijver, vertelt in zijn autobiografie het volgende over zijn liefde voor het schrijven:

‘Als het goed gaat, geeft het mij een vreugde die met niets te vergelijken is. Het brengt me naar een andere plek – wat het onderwerp ook is – waar ik volledig opgeslokt ben, me niet meer bewust van mijn afleidende gedachten, zorgen, pre-occupaties, of zelfs maar het verstrijken van de tijd.’

Oliver Sacks overleed op 30 augustus 2015 in New York. Hij was een meester-arts en een meester-schrijver.

Een optimale gelukservaring

We hebben een naam voor de woorden van Sacks: Flow.

Die naam hebben we te danken aan de Amerikaans-Hongaarse psycholoog Mihaly Csikszentmihalyi. Hij introduceerde het begrip flow in de jaren 70 in de gedragswetenschappen.

Flow kan iedereen ervaren. Bij het maken van muziek, bij het sporten, bij een creatieve bezigheid. De tijd verdwijnt, je voelt je helemaal één met waar je mee bezig bent. Wat je doet gaat als vanzelf. En het gaat goed, zonder dat je er enige moeite voor lijkt te hoeven doen.

Flow geeft je vleugels. Het is een toestand waarin je de juiste beslissingen neemt op de juiste momenten, alsof een kracht in je onderbewustzijn je aanstuurt. Het is een staat waarin je fantastisch kunt associëren en uiterst creatief kunt zijn. Je rationele denken en je emoties werken optimaal samen. Ze voegen zich ineen als één perfect afgestelde machine.

Flow voelt als een optimale gelukservaring.

Werk is een ideale biotoop

Flow treedt op als je vaardigheden precies passen op een uitdaging die je krijgt.

Een van Csikszentmihalyi’s verrassende bevindingen is dat mensen meer flow ervaren in hun werk dan in hun vrije tijd. Werk heeft namelijk vaak de volgende structuur:

  • Duidelijke doelstellingen
  • Directe feedback
  • Uitdagingen die zijn afgestemd op je capaciteiten

Dat is precies de structuur die nodig is voor een autotelische ervaring. Dat is een ervaring waarbij de activiteit haar eigen beloning is. De voldoening is het ‘doen’. Werk creëert vaak de ideale biotoop voor flow.

De basis van flow

Ons werk kan een ongelofelijk belangrijke bijdrage leveren aan ons geluk. We onderschatten dat stelselmatig. Intussen wordt eenderde van ons leven door ons werk in beslag genomen.

Het zijn de flow-momenten die ons een diepe bevrediging schenken en een geluksbeleving die lang beklijft. En het is ons werk dat ons die flow-momenten in hoge mate schenkt.

Maar gaat dat altijd op? Met elk type werk?

Aan de basis van flow ligt bevlogenheid. Zonder bevlogenheid is het onmogelijk om in flow te raken. Waar je mee bezig bent, moet meer dan alleen maar interessant zijn.  Er is een diepgang voor vereist die in hoge mate intrinsiek motiveert.

Zo’n diepgang ontstaat als je in het werk dat je doet bezieling terugvindt. Bezieling bereik je door een component van hogere zingeving aan je werk toe te voegen: een missie.

Denk nog eens aan deze zin uit de vorige paragraaf: Flow treedt op als je vaardigheden precies passen op een uitdaging die je krijgt. Martin Seligman, grondlegger van de positieve psychologie, voegt daaraan toe dat vaardigheden behalve uit je talent, ook uit je competenties en deugden bestaan (uit: Authentic Happiness).

Dat komt heel dicht in de buurt van de visie die jij hebt op de wereld, jouw normen en jouw levensbeschouwing. We hebben het hier over het spirituele aspect van ons werk: Maslows pil voor geluk.

Bevlogenheid vereist dat je weet wat het voor jou nou juist van diepere waarde maakt om je bedrijf of professie uit te oefenen. Vind je geen bevlogenheid terug in je werk, dan mis je een essentiële component. Een component die het verschil maakt in het leven.

Het kan een signaal zijn. Misschien is het tijd om nieuwe keuzes te maken? Misschien is het tijd om een andere vorm aan je werk te gaan geven?

47% uitval

In de praktijk blijkt die essentiële component nogal eens te ontbreken.

Elke Geraerts heeft het in haar boek Mentaal Kapitaal over de 47%-regel. Die zegt iets over flow in organisaties, of – liever gezegd – over de afwezigheid daarvan:

’47% van de tijd zijn we er met ons hoofd niet bij, maar verkeren we in een onbewuste toestand van bewustzijn.

Mensen zijn de helft van de tijd met hun hoofd niet bij het werk! Hun gedachten zijn bij heel andere dingen. Dat is de realiteit.

Hoe komt dat? Waardoor dwalen medewerkers in organisaties zo makkelijk af? Is waar ze mee bezig zijn niet interessant? Doen ze wellicht de verkeerde dingen dagelijks?

47% is een schrikbarend percentage uitval. Er gaat zeer veel effectiviteit verloren. Dit geeft aan dat organisaties dienen te investeren in focus. Focus treedt op bij een hoge mate van interesse. Interesse wordt gevoed door intrinsieke motivatie.

Flow ervaren in het werk is een maatstaf voor het aanwezig zijn van intrinsieke motivatie. Daarvoor moet het werk interessant zijn, het moet passen bij wie mensen zijn als persoon. Het moet een beroep op dat natuurlijke, menselijke streven naar autonomie.

47% uitval! Ook organisaties krijgen zo hun signalen om nieuwe keuzes te maken. Ook organisaties dienen te reflecteren op de manier waarop ze hun medewerkers laten functioneren.

Bevlogenheid kan ook hier het verschil maken. Bevlogenheid creëert effectievere organisaties en maakt gelukkiger medewerkers. En welke CEO, directeur of manager wil zijn medewerkers nou niet gelukkig zien?

Anti-gif tegen burn-out

Bevlogenheid blijkt overigens ook een zeer effectief anti-gif tegen burn-out. Geraerts haalt hierover de bevindingen van Professor A. Bakker van de Universiteit Maastricht aan:

‘Bevlogen mensen zijn extreem levendig en enthousiast, en geven vol zelfvertrouwen richting aan hun leven. Door hun positieve houding alsook hun hoge activiteitenniveau creëren bevlogen mensen hun eigen positieve feedback in de vorm van waardering, erkenning en succes.’

Bevlogenheid creëert positieve feedback. En laat positieve feedback nou net één van die componenten waar flow zo goed onder gedijt.

Overigens stelt Bakker ook: ‘Er zijn 3 kenmerken die je terugvindt bij bevlogen mensen: vitaliteit, toewijding en absorptie.’

Absorptie is in dit verband extra interessant. Hiermee bedoelt Bakker: iemand gaat helemaal op in zijn werk en vergeet even alles om zich heen. Klinkt dat niet bekend?

Er zit overigens een paradox in dit verhaal. Bevlogen mensen kunnen heel veel uren met hun werk bezig zijn. Op het obsessieve af. Voor de buitenwereld lijkt dat op werkverslaving. Het lijkt juist burn-out in de hand te werken.

Maar het is niet wat het lijkt. Werkverslaafden ervaren hun werk anders dan bevlogen mensen. Zij voelen een innerlijke drang om hard te werken en weten niet van ophouden. Ontspanning en vrijetijdsbesteding leiden tot schuldgevoel.

Bij bevlogen mensen krijgt hard werken een geheel andere lading. Zij werken omdat ze het leuk vinden. Daarnaast halen ze ook plezier en vreugde uit de dingen die ze buiten hun werk om doen.

Flow als richtingwijzer voor meesterschap

Laten we nog eens teruggaan naar de ideale biotoop voor flow:

  • Duidelijke doelstellingen
  • Directe feedback
  • Uitdagingen die zijn afgestemd op je capaciteiten

Als we even inzoomen op die laatste. Wat betekent dat eigenlijk: een uitdaging die afgestemd is op je capaciteiten?

Het betekent niet dat de uitdaging exact gelijk moet zijn aan wat jij aankunt. Zij moet net iets meer van je vragen. Net zo veel meer dat je optimaal gefocust dient te zijn om te slagen. Net zo veel meer dat er een aangename spanning ontstaat. Net zo veel meer dat het wel nog haalbaar is voor je.

Je mag niet blokkeren. Er moet een positieve stress ontstaan die je een adrenaline-stoot geeft waarvan je gaat presteren. Je moet je even Epke Zonderland voelen die zijn befaamde oefening op de rekstok doet op de Olympische Spelen van 2012 in Londen.

Als er net even meer van je wordt geëist, en de eisen dus op die manier zijn afgestemd op je capaciteiten, verbeteren je prestaties en heb je plezier in je werk.

De uitdaging en de positieve stress zorgen dat je groeit. Als je je hier regelmatig aan blootstelt, wordt je steeds beter. Dit is de weg naar meesterschap. Een weg waarop je regelmatig flow-momenten zult ervaren.

10.000 vlieguren

Om meesterschap te verwerven heb je 10.000 ‘vlieguren’ nodig. Dat is veel op een mensenleven. Het staat voor 10 jaar lang dagelijks enkele uren oefenen, werken of studeren.

Dat hou je alleen maar vol als je zeer veel plezier haalt uit wat je doet. Dat vraagt om regelmatige flow-momenten die je belonen.

De Beatles bereikten hun 10.000 uur door in het begin van hun muzikale loopbaan nacht na nacht urenlang in Hamburg op te treden. En dan nog, hun beste werk maakten ze pas op het einde van hun samenzijn als rockband, met het Sgt. Pepper’s album.

‘Meesterschap is een asymptoot’, zegt Daniel Pink in Drive. Dat is die kromme uit de wiskunde die een rechte lijn nadert, maar hem eigenlijk nooit bereikt. Misschien herinner je je dat beeld uit de wiskundelessen van de middelbare school.

Meesterschap bereik je nooit echt. Het is een streven. Maar de eindeloosheid van die weg – raar maar waar – maakt hem juist zo aantrekkelijk. Want door de lat steeds iets hoger te leggen, nodig je voortdurend flow uit.

En gelukkig, we hoeven allemaal geen Beatles, Epke of Oliver Sacks te worden. Het bevlogen streven is genoeg. Daarin zit hem het genot.

Print Friendly, PDF & Email

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Coacht en schrijft op en over thema's van het leven - Professional Certified Coach - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat we ons leven hier kunnen vormgeven op een manier die iedereen gelukkig maakt.'

0 comments… add one

Leave a Comment

Privacyverklaring