De helft uitgestorven in een half mensenleven

Is er nu al sprake van terugval?

Dacht ik dat we net lekker op weg waren met vertragen, of in ieder geval met de bewustwording van de noodzaak daartoe, kopt Het Parool op donderdag 29 maart 2018 in chocoladeletters: ‘Hap, slik en je houdt nog tijd over ook’.

In een twee pagina’s groot artikel krijg ik oude wijn in niet eens nieuw zakken. Schrijfster Vera Spaans geeft het zelf ruiterlijk toe: ‘De volgende regels komen steeds terug.’ Daarmee start zij haar verhaal over hoe je steeds meer in een uur propt en er nog tijd bij toe krijgt ook. De open deuren van timemanagement-dinosauriërs als David Allen en Brian Tracy mogen de stelling vervolgens staven. En ja hoor, natuurlijk, voor elk probleem dat je in je levensplanning tegenkomt, is er een app. Meen je het werkelijk, Vera?

Eventjes had ik het geloof dat we over dit soort berichtgeving heen waren, maar kennelijk zat ik met mijn hoofd in een ander universum.

De volmaakte pauze

Ik was laatst getuige van een smakelijk verhaal. Het betrof een dame die druk-druk-druk was. Om tijd te winnen, zette zij op inventieve wijze haar lunchpauze in; een mobiel in de rechterhand en een flacon in de linker. Af en aan kwebbelde zij in de mobiel, aan en af nipte zij – het mag gezegd: op elegante wijze – aan de flacon. Op die momenten kwam haar geoefende rechterduim in actie. Zo kon het nippen tijdens het kwebbelen doorgang blijven vinden – elk probleem zijn eigen app; petje af voor de gewiekste sociale media.

Wat zat er in die flacon? Alles wat een mens nodig heeft in de pauze:  vitaminen, vezels, mineralen, vocht, proteïnen, energie. Samengeperst in snelle instant voeding, de hele balans aan stoffen waarop een dame staande blijft – of een heer in een analoge setting, want op dit punt is er beslist wel gelijkheid.

Het is fijn als je zoveel mogelijk uit dertig minuten kunt persen en nog vitaal kunt blijven ook. We mogen de techniek wel dankbaar zijn. Geholpen door vernuftige kunstgrepen, zijn we op ieder moment van het etmaal voorzien van wakkere daglichtstralen, geconditioneerde frisse lucht, en een overdaad aan eten en drinken waar we gezond en rond van blijven. Het lijkt verdomd veel op de volmaakte mikmak waarop ons machientje draaien kan. Of zien we iets over het hoofd in de pauzes?

De volmaakte krant

Veel mensen zijn niet gelukkig en voelen zich geleefd. Alles in onze samenleving ademt de sfeer van grote haast. Neem nou die krant van zojuist. Had ik het niet over een ‘twee pagina’s groot artikel’? Dat klopt, en tegelijk is het gejokt.

Want bladspiegel 1 toont niet meer dan drie kolommetjes tekst, ruim gezet. Het zijn misschien 1500 woorden, niet veel meer dan de column die je nu leest. Bladspiegel 2 laat daarnaast een joekel van een dameshoofd zien. Ze braakt of eet, dat is niet helemaal helder, een plastic kikker. Twee pagina’s krant; er is vooral heel veel ruimte voor heel veel beeld en heel veel wit.

Zo valt ie op de deurmat vandaag de dag. Vluchtig verhaalde nieuws-items onder vette koppen, tientallen pagina’s lang veel leeg papier en hap-slik-weg-beeldmateriaal. De krant – als de dood voor internet! – degradeert haar lezer tot een slaafse scanner die hunkert naar terloopse bevrediging. Meer dan dat kan ik er niet voor je van maken.

Het hele design is erop gericht om er doorheen te vliegen. Zo kun je, op de laatste pagina van je geliefde dagblad aangekomen, tevreden constateren: ik heb een dik pak papier in no-time doorgewerkt.

Maar … Wat heb je gelezen? Wat is er blijven hangen? In welke artikelen die je zag, werd een item nog diepgaand, en met kleur en nuance, uitgespit?

Het Parool is voor de tweede achtereenvolgende maal uitgeroepen tot World’s Best Designed Newspaper, een prijs die de visuele journalistiek jaarlijks aan zichzelf toekent – dat wil zeggen: aan enkele leden uit hun midden. Een mooie manier van het nieuws om zelf het nieuws te halen. En zowaar: Het Parool ís een fraaie krant. Proficiat! Dat is welgemeend.

Wat zei de jury er ook alweer van? Ik heb het voor je opgezocht: het is vooral ook het ritme waarmee Het Parool haar verhalen presenteert. ‘Met ritme presenteren’ – het adagium van nu. Onze wereld laat zich kennen, ook nog steeds via de krant. Zo bekeken, valt zij op geen enkele wijze uit haar oude rol.

De helft uitgestorven

Even iets heel anders.

Van 1970 tot nu beslaat ruim een half mensenleven. In dat halve mensenleven heeft zich door ons toedoen iets rampzaligs voltrokken. Iets dat onomkeerbaar is, niet te repareren dus. In die periode is het aantal soorten zoogdieren, vogels, reptielen, amfibieën en vissen gehalveerd! Dat lees ik in Donuteconomie, een baanbrekend boek waarin econome Kate Raworth (2018) het traditionele economische denken rigoureus op de schop neemt.

Stel je dat eens voor: de helft uitgestorven in een half mensenleven. Wat betekent dat voor de andere helft op de sterfdag van iemand die in 1970 geboren is?

Hebben we het hier echt over iets heel anders?

Het verband

Ogenschijnlijk hebben instant voeding, de moderne krant en uitgestorven diersoorten niets met elkaar te maken. Maar vergis je niet, er is wel degelijk een verband. Het wordt gevormd door het woord ‘bewustwording’.

Bewustwording van het feit dat instant voeding en de moderne krant symptomen zijn van een onderliggend, groot probleem. Bewustwording van het feit dat de biodiversiteit van onze aarde een van de slachtoffers is van dat grote probleem.

Het grote probleem is onze ongebreidelde ambitie. Nee, anders: het grote probleem is de richting waarin wij onze ongebreidelde ambitie ventileren. We willen gewoon te veel van het verkeerde, want we denken dat dat ons gelukkig maakt.

De binnenkant bedreigd

Wat bedoel ik met te veel van het verkeerde?

We ontwikkelen ons steeds meer tot materiële wezens. Bezit, buitenkant en belangrijkheid zijn de nieuwe goden. Onstuimig en gehaast zijn we die drie aan het vereren; en we voeren de druk op – op onze planeet en op elkaar – om het maar allemaal te leveren. Intussen vergeten we een vierde ‘b’, die van binnenkant.

Nog even terug naar die krant, want dat is een mooi voorbeeld om onze ontwikkeling mee te illustreren.

De krant rekent steeds meer op uiterlijk en beeld. Want uiterlijk is een waardevol vehikel om het innerlijk af te leveren. Zeg maar: zonder een goed plaatje komt het innerlijk niet binnen.

Maar het wordt zorgelijk als het uiterlijk de inhoud wordt. Dan wordt de krant een suggestieve huls rondom een uitgehold innerlijk. Ben ik nog te volgen? Het is de dreigende metafoor voor onze toekomstige maatschappij.

Ik weet dat de krant dat ook zo ziet – het zit in haar genen als van oudsher kritisch instituut. Zij zal het voor zichzelf niet zover laten komen. Maar geldt dat ook voor de rest van de maatschappij? Dat is dé uitdagende vraag.

Drie andere goden

De maatschappij, dat zijn wij – ieder individueel mens, samen met alle anderen. Wij worstelen met onze basishouding, zijn alleen nog maar brandjes aan het blussen, en weten onszelf geen andere bestemming te geven dan consumeren. Veel mensen voelen het ook: we komen iets essentieels tekort in het dagelijkse leven. We kennen geen rust, denken nergens meer diep over na; kleine problemen pakken we nog wel aan, maar onder onze voeten groeien de grote groter.

We moeten niet meer in een uur willen proppen om tot een nog grotere materiële ontplooiing te komen. Het is persoonlijke ontplooiing waar jij en ik ons duurzaam goed door voelen. Het draait dus om inhoud.

Inhoud vereist vertraging en aandacht. Dat is een fundamenteel andere houding dan een flacon met instant voeding. Inhoud vraagt ook ruimte. Geen ‘platte’ krant, maar eentje die rond is als Moeder Aarde.

Als we vertraging, aandacht en ruimte nu eens als nieuwe goden gaan zien? En als we onze ongebreidelde ambitie nou eens op die drie zouden richten, wat zou ons dat dan geven?

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Professional Certified Coach en schrijver - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat ze hun leven kunnen vormgeven op een manier die bij hen past en die hen gelukkig maakt.'

0 reacties… add one

Geef een reactie

Privacyverklaring