Spelen met je veerkracht

Stel je voor: het gaat beroerd met je bedrijf, schuldeisers morren, medewerkers stappen op. En ook in de persoonlijke sfeer loopt het niet lekker, het wringt flink in je relatie. Veel slechter dan nu kan het je niet gaan.

Dat denk je.

Totdat je voor een kleinigheid de arts bezoekt. Hij behandelt die kleinigheid, maar heeft je nog iets te vertellen: je blijkt een levensbedreigende aandoening te hebben.

Een schok! Dit heb je helemaal niet aan zien komen. Je lichaam heeft je geen enkel signaal gegeven.

Denk je dat dit fictie is? Ik hoop het voor je, echt. Helaas overkomt het mensen dagelijks, in allerlei vormen. En mensen reageren er op heel verschillende manieren op.

Voor de een is de ramp compleet. De man of vrouw stort mentaal in.

Bij de ander slaat de apathie toe. Alle vechtlust ebt weg. De persoon wacht weerloos af.

Een derde pakt het weer heel anders op. Daar manifesteert zich een ongekende motivatie om de moeilijkheden te gaan overwinnen.

Waarom gaat de ene mens er geestelijk onderdoor? Waarom ondergaat de ander zijn lot gelaten? En waarom voelt een derde zich juist sterk gedreven door de moeilijkheden die hem overkomen?

Het heeft allemaal te maken met veerkracht.

Wat is veerkracht?

Veerkracht helpt ons om moeilijke tijden door te komen. Zij zorgt ervoor dat we steeds weer opstaan en opnieuw proberen. Veerkracht helpt ons ook om onszelf te verbeteren, om te leren.

‘Veerkracht geeft je de mogelijkheid om slechte ervaringen om te bouwen tot vleugels’, zegt Elke Geraerts in Mentaal Kapitaal. En: ‘Uit het onderzoek naar posttraumatische groei blijkt zeer duidelijk het belang van veerkracht in tijden van crisis.’

In staat zijn om negatieve gebeurtenissen in je leven om te draaien, er een positieve wending aan te geven en erdoor te groeien. Of, in staat zijn om vanuit een lastige of stressvolle situatie in je leven weer terug te keren in een positieve, energieke staat: een gemoedstoestand die het mogelijk voor je maakt om weer opbouwend invulling te gaan geven aan wat jij belangrijk vindt. Dat is wat veerkracht is.

Heb je iets te zeggen over je veerkracht?

Veerkracht heb je niet vanzelf en niet altijd.

Wat we in het leven meemaken, kunnen we helaas niet kiezen. Soms komt er zo veel op ons pad dat we murw raken. Ons lijf en onze geest vragen dan om een time-out. Je moet letterlijk herstellen van de stress, of er is verdriet dat verwerkt moet worden.

Maar de mate waarin je over veerkracht beschikt, heeft ook veel te maken met hoe je tegen het leven aankijkt. En dat is beïnvloedbaar. We hebben, met andere woorden, ook wel iets te zeggen over onze veerkracht.

Het grote woord: Mindset

In haar uitstekende boek Mindset: The New Psychology of Success schrijft Carol Dweck over 2 typen mensen: mensen met een fixed mindset en mensen met  een growth mindset.

Mensen met een fixed mindset geloven dat hun vaardigheden en talenten vastliggende eigenschappen zijn.

Mensen met een growth mindset zien zichzelf meer als werk in uitvoering. Ze geloven dat ze hun vaardigheden en talenten verder kunnen ontwikkelen.

Heel kort door de bocht is de essentie van Carol Dwecks indeling:

Een fixed mindset leidt tot gedrag waarbij de persoonlijke ontwikkeling stopt. Alles ligt immers al vast, dus waarom zou je nog je best doen. Mensen met een fixed mindset voelen zich niet gemotiveerd om te leren. Fouten maken wordt namelijk als pijnlijk ervaren.

Bij een growth mindset gebeurt precies het tegenovergestelde. Er is geloof in ruimte om slimmer en talentvoller te worden. Je kunt jezelf verbeteren als mens. Mensen met een growth mindset staan zichzelf toe om fouten te maken. Het is een bevestiging van hun leergierigheid.

Hoe zit het van nature?

Carol Dweck haalt in Mindset een mooi citaat aan van Benjamin Barber, een eminent socioloog:

‘I don’t devide the world into the weak and the strong, or the successes and the failures…  I devide the world into the learners and the nonlearners.’

Toen ik dit voor de eerste keer las, kwam bij mij direct deze gedachte op: Zou het zomaar kunnen dat het hebben van een growth mindset ook direct van invloed is op het hebben van veerkracht?

Even terug naar de fixed mindset. Hoe zit het van nature? Hoe worden we eigenlijk geboren? Niet met een fixed mindset.

Maar toch, hoeveel mensen zijn er niet die hun hand niet durven op te steken in een groep of klas als ze een vraag hebben? Of hun hand niet durven op te steken om een antwoord te geven op een vraag. Bang, omdat ze denken dat hun vraag dom gevonden wordt, of omdat ze niet helemaal zeker weten of hun antwoord wel het juiste is.

Herkenbaar? Voor mij wel. Dragen we niet allemaal een zekere mate van fixed mindset in ons mee? We hebben niet geleerd om te groeien, we hebben geleerd dat je de juiste antwoorden moet geven en dat je slim moet overkomen.

Er valt iets te kiezen

Maar ooit werden we anders geboren, ooit was er wel die growth mindset. En die gaf ons een enorme veerkracht!

Hoe vaak zijn we wel niet gevallen voor we het lopen eindelijk onder de knie hadden? Of hoe sterk hebben we ons wel niet gemaakt om dat enorm ingewikkelde instrument dat we Taal noemen, te leren? Weet je het nog, in die eerste 3 levensjaren?

Waarschijnlijk niet, want op die leeftijd blijven weinig herinneringen bewaard in ons geheugen. Maar de veerkracht was enorm. En dat kwam door onze growth mindset. Die zorgde er namelijk voor dat we het leren als één groot, spannend en uitdagend spel ervoeren. Als een spel dat niet begrensd was, maar dat eindeloze mogelijkheden en ontwikkelingskansen bood.

Leren lopen was een logisch ding om te doen. En het leren van onze moerstaal vonden we helemaal niet moeilijk of ingewikkeld. We deden het gewoon, terwijl het biologisch gezien een prestatie van ongekend formaat is.

We vielen ontelbare malen, we stonden even zoveel malen weer op. We lieten ons niet afstoppen door beperkende gevoelens of gedachten. We waren aan het groeien.

Van nature zit ie gewoon in ons, die growth mindset en door bewustwording kunnen we hem weer terug veroveren, blijkt uit de onderzoeken van Dweck. Je kunt er dus voor kiezen, voor een growth mindset.

Grote winst voor je weerbaarheid, want met die keuze laat je ook een veerkrachtige levenshouding toe.

Dodelijk voor veerkracht

Dodelijk voor onze veerkracht zijn overigens de puntenlijstjes die we in veel zelfhulpboeken en bij veel goeroes tegenkomen. Lijstjes als: ‘De 10 eigenschappen van succesvolle ondernemers.’

Deze lijstjes zijn een voedingsbodem voor een fixed mindset. Er zijn namelijk 2 problemen met deze lijstjes:

  • Ze laten ons geloven dat er blauwdrukken bestaan om tot succes te komen. Daarmee gaan ze voorbij aan het simpele gegeven dat ieder mens anders is en in andere omstandigheden verkeert, en dat dientengevolge ieder mens zijn eigen weg dient te ontdekken.
  • Ze geven geen oplossing voor hoe je de vermeende succes-eigenschappen kunt verwerven. Logisch ook, in het licht van het vorige punt. Maar het kwalijke is dat ze daarmee de suggestie wekken dat die eigenschappen een vast gegeven zijn, dat je ze zo op zou kunnen roepen.

Het is een manier van (zelf-)hulp die uiteindelijk voor vrijwel niemand blijkt te werken. Wat er gebeurt is dat ze een kortstondig gevoel van inspiratie geeft. Voor dat lekkere gevoel betalen we soms – en graag – een flink bedrag.

Maar is het echte inspiratie of is het entertainment? In het verwezenlijken van onze ambities zet het in ieder geval geen zoden aan de dijk. Het resulteert niet in een duurzame verandering.

Deze vorm van hulp benadrukt eerder beperkingen dan dat ze wijst op manieren waarop je als mens aan je persoonlijke groei kunt werken. En daarin schuilt een groot gevaar. Ze voedt gevoelens als ‘zie je wel, ik kan dit niet’. Ze bevestigt een fixed mindset, terwijl je voor echte ontwikkeling juist behoefte hebt aan een growth mindset.

De belofte van puntenlijstjes en goeroes leidt al gauw tot gevoelens van ongezonde schaamte. Ze creëert een idee van onvermogend zijn. En als er iets de veerkracht van een mens ondermijnt, is het dat wel!

Positieve stress

We hebben allemaal wel eens de situatie meegemaakt van een nieuwe baan of een nieuwe studie. In het begin is dat zwaar. Maar we zijn gemotiveerd, en na een paar maanden blikken we terug en zijn we al veel meer gewend aan de nieuwe eisen. We beginnen ons thuis te voelen, en taken of studie-onderwerpen die eerst moeilijk leken voelen nu al als routine. We zijn klaar om nieuwe uitdagingen aan te gaan.

Wat gebeurt hier eigenlijk voor eigenaardigs?

Je daagt jezelf uit, het stressniveau neemt toe en toch voel je je prettig? Vreemd. En het effect gaat nog verder. Je merkt zelfs dat je steviger en stabieler wordt. Spannende en uitdagende situaties in de toekomst kun je met meer vertrouwen en rust tegemoet treden.

Het antwoord zit hem hierin:

Als er meer van je wordt geëist èn de eisen beantwoorden aan je interesses en capaciteiten – of liever nog net even iets meer dan dat – dan wordt je intrinsieke motivatie aangeboord. Je haalt plezier uit je werk. Daar zijn vooral 2 dingen debet aan: je ervaart veel flow en je smaakt het genoegen van persoonlijke groei doordat je ziet dat je prestaties verbeteren.

Het hele frappante aan dit mechanisme is dat het juist de stress is die hier zo’n positieve impact heeft. Blijkbaar bestaat er zoiets als positieve stress.

Theo Compernolle zegt erover in Ontketen je brein:

‘Dit positieve gevoel neemt verder toe naarmate de eisen zwaarder worden, totdat de eisen een uitdaging worden. Maar zelfs zo’n uitdaging is nog heel gezond onder één cruciale voorwaarde: dat je tijd vrijmaakt voor voldoende lange en frequente periodes van ontspanning en herstel. Als er voldoende tijd is voor herstel, zullen uitdagingen je veerkracht zelfs verhogen.’

Conclusie: onze veerkracht groeit door onze uitdagingen!

Het goede nieuws over veerkracht

We hadden al gezien dat je in je levenshouding voor veerkracht kunt kiezen. Het zit er zelfs van nature in.

Extra goed nieuws is: je kunt je veerkracht trainen door de uitdagingen van het leven aan te gaan. Mits verstandig gedoseerd, want goede stress wordt foute stress als we verzuimen te recupereren.

In tijden van crisis zijn we dus minder machteloos dan het soms lijkt. Er is een instrument dat Veerkracht heet en we kunnen het leren bespelen!

Print Friendly, PDF & Email

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Coacht en schrijft op en over thema's van het leven - Professional Certified Coach - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat we ons leven hier kunnen vormgeven op een manier die iedereen gelukkig maakt.'

6 comments… add one
  • Gerard Sipkens 6 okt 2015, 22:18

    Dag Stan, met bewondering lees ik deze blog van jou. Diepgang, belezen, inspirerend!
    Wat mij helpt is de hindernissen en tegenslagen die je op je pad tegenkomt, te zien als kansen om jezelf te verbeteren. In de Japanse krijgskunst wordt dit Bushido = de weg van de krijger, genoemd. De weg naar ultieme wijsheid en harmonie.

    • Stan Lenssen 6 okt 2015, 22:24

      Dank voor je grote compliment Gerard, evenals voor de metafoor die inderdaad het idee ondersteunt dat elke hindernis ook een kans inhoudt. Zo is het.

  • Liliane Limpens 7 okt 2015, 0:15

    De bron van je blik en van je achternaam is nu helemaal helder. Jij kijkt niet met één lens, jij kijkt met meerdere Lenssen. Boek gewoon die titel meegeven.

  • Sybren Tuinstra 21 okt 2015, 7:57

    Hi Stan,

    Weer zo’n prachtige blog!

    Wat bij mij naar boven komt is dat de mix van tegenslagen en successen mijn veerkracht vergroten. Het is inderdaad hoe ik er vervolgens mee omga of de veerkracht vergroot of dat een verkramping ontstaat. En…er mee omgaan kan je leren…En…dat hoef je niet alleen te doen!

    • Stan Lenssen 21 okt 2015, 16:54

      Dank voor je voorzet Sybren,
      Die hoef ik nauwelijks meer in te koppen.
      Coaching is – ook kijkend naar mijn eigen leven – hierin een fantastische hulpbron.

Leave a Comment

Privacyverklaring