Het gesprek zonder schermpje

Als ik buiten loop of zelfs fiets, heb ik steeds het gevoel dat ik ergens iets niet goed begrepen heb.

Ik vind mijn weg door de borden en de straat te volgen, en richt mijn ogen op de bewegingen van het gemotoriseerde verkeer en mijn mede-voetgangers en -fietsers.

Maar hoe normaal dat ooit ook was, ik kom er steeds meer achter dat mijn gedrag vreemd geworden is; al die anderen turen naar een schermpje in hun hand, ergens moet ik iets hebben gemist.

Een aanbodoverschot dat gemakzuchtig maakt

Het lijkt alsof de echte wereld niet meer relevant is. Wat enkel boeit is de eindeloos gekloonde oneliner die tot ons komt in led-verlichte pixels. Zelfs presidenten regeren zo de laatste tijd.

Het contact met de man of vrouw op straat, de ferme handdruk, de ogen die elkaar ontmoeten en begrijpen, het gesprek; hebben ze afgedaan?

Ik bespeur een aanbodoverschot aan communicatie. En, net als bij elk overschot, maakt ook deze overvloed mensen gemakzuchtig. We laten ons verleiden door wat makkelijk en snel verteert. Als we dan toch kunnen kiezen, krijgt de kroket de voorkeur boven de wortel. Niet dat we niet begrijpen dat die wortel beter voor ons is, maar we moeten er zo op kauwen.

De echte wereld speelt zich niet op schermpjes af. De echte wereld is het directe contact. Daar gebeurt het. Een van de mooiste vormen van direct contact is het gesprek van mens tot mens. Alleen, een echt gesprek vergt een zekere traagheid en volharding. Je moet er goed op kauwen; hebben we daar nog wel zin in?

Wat is een echt gesprek?

Daniel Ofman zegt in zijn boek Bezieling en kwaliteit in organisaties:

Kiest men voor de weg van heling, dan is de belangrijkste opgave te leren waarnemen; niet zozeer iets doen, maar vooral innerlijk observeren zonder te oordelen, laat staan veroordelen. Om dit innerlijke waarnemingsproces te versterken kan het behulpzaam zijn om enige tijd een helper te raadplegen.

Ook bij een echt gesprek is de opgave te leren waarnemen, zonder oordeel. Met volle aandacht voor de ander. Alleen dan krijg je helderheid over elkaars bedoelingen. Dit uitgangspunt is van extra belang als het gesprek bedoeld is voor heling. In onze tijd wordt er veel tegen gezondigd. Als ik bij de arts ben, merk ik dat hij stelselmatig meer aandacht voor zijn scherm heeft dan voor mij. Ik vind dat schrijnend.

Een echt gesprek is vooral luisteren. Je probeert niet de ander te overtuigen, je laat de ander zichzelf openen. Daarmee sla je een weg in die de ander tot zelfovertuiging brengt.

Meestal echter, zijn we 80% van de tijd aan het praten. Bovendien luisteren we met een half oor, want er spookt van alles rond in ons hoofd.

In Stress, vriend en vijand vertelt breinwetenschapper Theo Compernolle dat onderzoek aantoont dat om iemand te overtuigen het veel effectiever is om 80% te luisteren en hooguit 20% te praten. Eenvoudig is dat niet, geeft hij direct daaropvolgend toe, want het dient wel te gaan om actief luisteren. En actief luisteren is ook expliciet peilen naar de gevoelens bij de gesprekspartner. Dat is intellectueel en psychologisch veel moeilijker dan praten, stelt hij.

Actief luisteren vereist voluit aanwezig zijn. Dan ontstaat er rapport, een dans van non-verbale communicatie. Je voelt elkaar volledig aan en reageert op elkaars lichaamssignalen. Het klikt!

Elk mens heeft het vermogen om zo met elk ander mens contact te hebben. Ons brein beschikt daartoe over spiegelneuronen. Dat zijn sterk gespecialiseerde hersencellen die de stemming van onze gesprekspartner detecteren. Helaas kunnen zij hun werk niet goed doen als er de barrière van een beeldscherm tussen staat.

Het coachgesprek

In een echt gesprek wordt je gestimuleerd ook andere kanten van een onderwerp te bekijken. Dat is een van de meest krachtige eigenschappen ervan. Het is deze eigenschap die Socrates uitbuitte in de befaamde gesprekken die hij aanknoopte met willekeurige passanten in de straten van het oude Athene. Hij liet ze tot volledig nieuwe inzichten komen.

Het is ook deze eigenschap die centraal staat in het hedendaagse coachgesprek. Wat doen we in zo’n coachgesprek? We voeren een echt gesprek, 2 uur lang, jij en ik. We luisteren en praten met onze volle aandacht. Er zijn geen externe prikkels. De deur is dicht, het mobieltje uit. We zijn samen in het nu. En we gaan de vraag waar jij mee komt van alle kanten belichten.

We sluiten externe prikkels buiten. Dat doen we met een reden. We beogen succes met ons gesprek. In IK2 van Margriet Sitskoorn lees ik het volgende:

Succesvolle mensen onderscheiden zich van niet-succesvolle mensen, doordat de eerste groep het vermogen heeft te kiezen om wel of niet op bepaalde prikkels in te gaan, terwijl de andere groep simpelweg op externe prikkels ingaat en ermee doorgaat zonder eraan te kunnen ontsnappen.

Wat de tweede groep vertoont, heet ook wel veldafhankelijk gedrag: je neemt iets waar in de omgeving en je reageert daar dan direct op. Dit gedrag zit van oudsher in ons. Het is ingebed in de eerste evolutielagen van onze hersenen. We hadden het nodig om te kunnen overleven in onze natuurlijke omgeving. Elke beweging, elk geluid, elk signaal kon gevaar betekenen. We moesten er dus meteen iets mee.

Maar in een coachgesprek zit het in de weg. Het remt diepgang, het remt reflecteren. Het remt pro-actief zijn. In een coachgesprek wil je leren en inzichten opdoen, om daaruit een effectiever gedrag te destilleren voor de toekomst. Je streeft naar een pro-actiever houding die je autonomer maakt.

We sluiten dus externe prikkels buiten, omdat die een succesrijk resultaat in de weg staan.

Het coachgesprek biedt veiligheid

Een ander belangrijk element van ons coachgesprek is het uitgangspunt van vertrouwelijkheid. Die vertrouwelijkheid wordt altijd weer opnieuw uitgesproken door mij als coach. Het is belangrijk dat jij je absoluut veilig voelt om alles te zeggen wat je zeggen wilt.

Alleen in een sfeer van vertrouwelijkheid kun je tot helderheid komen. Zo’n sfeer nodigt je uit om eerlijk te zijn naar jezelf. Ook hier kunnen we geen externe prikkels bij gebruiken. Elke inbreuk van een ander, zelfs het minste bliepje via de telefoon, zou de indruk wekken dat er wordt meegekeken.

Een coachgesprek dient veilig te voelen. Daarom zal ik als coach nooit een oordeel vellen. Niets van wat jij zegt is vreemd of ongepast. Je hoeft je nergens voor te verontschuldigen. We gaan voor de vrije associatie. Zo scheppen we samen een creatief proces waarin inderdaad ruimte is om jouw vraag van alle kanten te belichten.

Levert een coachgesprek direct antwoorden?

Dat kan, maar het is niet altijd zo. En dat hoeft ook niet, want altijd is er het proces van verwerken. Je gaat er een nachtje over slapen. Wij nemen afscheid en we laten het grote werk over aan het slimme onbewuste. Een echt gesprek zet altijd iets in gang. Het brein gaat ermee aan de slag. Je kunt erop rekenen dat dagen en ook weken later nog de inzichten komen bovenborrelen.

Wat levert het op?

Een coachgesprek geeft inzicht in je doelen, verlangens en behoeften. Dat inzicht is belangrijk, want daarmee kun je begrijpen en verklaren wat jou gelukkig maakt (bron: de Nederlandse geluksprofessor Ruut Veenhoven in Op naar geluk van Ap Dijksterhuis).

Doelen zijn de concrete zaken waar we naar streven, daaronder liggen onze verlangens en daaronder weer onze behoeften. Het plaatje van doelen, verlangens en behoeften ziet er voor ieder individu anders uit.

Wetenschappers zijn het er behoorlijk over eens dat een belangrijk deel van ons geluk afhangt van de mate waarin onze behoeften bevredigd worden. Echter, we zijn ons meestal niet bewust van onze behoeften, vaak ook niet van onze verlangens en soms zelfs niet van onze doelen, stelt Ap Dijksterhuis.

Doordat we die zelfkennis missen, formuleren we nogal eens doelen die niet in lijn zijn met onze werkelijke behoeften, maar met vermeende behoeften. Niet zelden zijn die door anderen voor ons bepaald. Je kunt je voorstellen dat dat desastreus is voor je geluksgevoel.

In een coachgesprek graven we die zelfkennis op. Om erachter te komen wat je behoeften zijn, gaan we je gedrag onderzoeken en de emoties die je daarbij ervaart bekijken. Je emotionele reacties corresponderen namelijk met je behoeften. Dat is regelmatig aangetoond.

Als je je behoeften eenmaal helder hebt, wordt het voor jou veel makkelijker om doelen te formuleren die in lijn zijn met jouw persoon. Doelen die jouw intrinsieke motivatie aanspreken, waardoor je je extra gestimuleerd voelt om ze ook werkelijk te halen. Simpelweg omdat je er blij van wordt. Je zou dus kunnen zeggen dat we in een coachgesprek op zoek gaan naar jouw pad naar geluk.

Een oefening in thuis te zijn

Ik vergelijk een coachgesprek wel eens met zenmeditatie: het is een oefening in thuis te zijn, zelfs als de omstandigheden (waardoor het gesprek misschien noodzakelijk werd) lastig zijn. Je bevindt je in een setting waarin je de geborgen verbinding met jezelf en het moment kunt voelen, ook wanneer angsten, zorgen of oordelen de overhand hebben.

Dat is een delicaat proces. Er komen emoties bij kijken. Daar kunnen we geen scherm bij gebruiken. Het zou de boel ernstig verstoren. We zijn allebei honderd procent aanwezig, met niets daartussen. Onze aandacht is onverdeeld. Want zo scheppen we de beste kansen op een succesvol resultaat. En dat is best belangrijk als je op zoek gaat naar jouw pad naar geluk.

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Professional Certified Coach – PCC gecertificeerd door ICF – International Coach Federation. Ik ben mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat ze hun leven kunnen vormgeven op een manier die bij hen past en die hen gelukkig maakt.

0 reacties… add one

Geef een reactie