Het stiekeme gevaar van complimenten

Ik heb altijd gedacht dat het geven van complimenten stimulerend werkt op de prestaties en het gevoel van eigenwaarde van de ander. Dat je, met andere woorden, met het geven van complimenten een goede daad verricht.

Totdat ik het boek Mindset: The New Psychology of Success van Carol Dweck las. Je hebt namelijk complimenten en complimenten.

Het is confronterend om tijdens het lezen van Dwecks boek tot het besef te komen dat veel van de complimenten die we plachten uit te delen niet oké zijn.

Onze loftuitingen bereiken over het algemeen niet wat wij ermee beogen. Erger nog, ze werken averechts. Ze doen veelal precies het tegenovergestelde van wat wij hopen: ze beschadigen in plaats van dat ze stimuleren.

Zet je me vast of laat je me groeien?

Waar we hier tegenaan lopen, zijn de 2 mindsets die centraal staan in Carol Dwecks onderzoekswerk:

  • De fixed mindset
  • En de growth mindset

Fixed mindset

In de ogen van een fixed mindset-persoon is de wereld stabiel. Talenten en vaardigheden zijn een vast gegeven. Je bent ermee geboren of je hebt ze ooit geleerd. Je bent tot een zekere hoogte gekomen en daarmee basta! Meer zit er niet in het vat. Een typische fixed mindset-uitspraak is: ‘In mij zit geen greintje tekentalent, ik zal het nooit leren.’

Growth mindset

In de ogen van een growth mindset-persoon is de wereld een speelveld van mogelijkheden. Je kunt in allerlei richtingen groeien. Talenten en vaardigheden zijn er om ze te ontdekken en verder te ontwikkelen. Je bent een werk in uitvoering! Er is altijd potentie te ontsluiten. Een typische growth mindset-uitspraak is: ‘Ik heb er echt zin in om het tekenvak te leren.’

Niemand is een zuivere fixed mindset- of growth mindset-persoon. We zijn allemaal een mix. Met andere woorden: we hebben gebieden waarin we fixed mindset georiënteerd zijn en gebieden waarin we growth mindset georiënteerd zijn.

Waak dus voor de gedachte: ‘Ah wat fijn, ik ben gezegend met een growth mindset.’ Mocht je dat idee al hebben dan is daarmee meteen het bewijs van de mix geleverd. Het is namelijk een uitgesproken fixed mindset-overtuiging.

Overtuigingen en mindset

‘Een voordracht geven is niets voor mij. Zodra je mij voor een publiek zet, sla ik aan het hakkelen.’

Uitspraken als deze noemen we overtuigingen. Meestal worden ze niet zo helder geuit. Ze zitten verscholen in ons systeem als sturende gedachten.

Onze overtuigingen zijn van grote invloed op onze mindset. Het zijn onze waarheden. We  verlaten ons erop, we twijfelen er niet aan.

De overtuigingen die we hebben, zijn een weergave van ons model van de wereld. Zij geven richting aan hoe wij denken te moeten overleven in die wereld. Ze zijn dus geweldig belangrijk voor ons. Ze bepalen in grote mate ons handelen.

Onze overtuigingen kunnen ons beperken of versterken. Versterken ze ons, dan helpen ze ons om onze doelen te bereiken. Beperken ze ons, dan houden ze ons van onze doelen af. Meestal zijn we ons helemaal niet bewust van onze overtuigingen, laat staan dat we een besef hebben van het versterkend of beperkend zijn ervan.

Beperkende overtuigingen leiden tot een fixed mindset. Versterkende overtuigingen geven ons een growth mindset.

Overtuigingen krijgen we mee van onze sociale omgeving. Dus in ons werk, in onze studie, van onze ouders, uit onze geloofsgemeenschap, via de media die we toelaten in ons leven, enzovoort.

Andere mensen spelen dus een belangrijke rol in het vormen van onze overtuigingen. Onder andere door de wijze waarop we complimenten van hen ontvangen.

En geloof het of niet, veel van die complimenten leiden helaas tot fixed mindset-overtuigingen.

Een interessante ontdekking

Je looft iemand zijn gedrag of prestatie. Dat kan toch niet anders dan een bekrachtiging zijn om op de ingeslagen weg voort te gaan? En toch leidt het tot een fixed mindset. Het klinkt haast te tegenstrijdig om waar te zijn.

Hoe zit dat?

Het gaat om de manier waarop je mensen complimenteert. Carol Dweck illustreert dat met een interessant onderzoek onder honderden studenten:

Alle studenten werd een schriftelijke IQ-test bestaande uit 10 lastige problemen voorgelegd. De meeste studenten deden deze test aardig goed. Vervolgens werden ze hiermee gecomplimenteerd.

Een deel van de studenten werd geloofd voor hun vermogen deze test goed te doen. Zij kregen complimenten als: ‘Wow, je hebt 8 problemen goed opgelost. Dat is een hele mooie score. Je zult hier wel heel goed in zijn.’ Ze werden in een ‘je bent zo getalenteerd’-modus gezet.

Een ander deel van de studenten kreeg loftuitingen voor de moeite die zij voor de test hadden gedaan. Zij kregen bijvoorbeeld te horen: ‘Wow, je hebt 8 problemen goed opgelost. Dat is een hele mooie score. Je zult er hard voor hebben gewerkt om dat te bereiken.’ Hen werd niet het gevoel van een speciaal talent gegeven, hun inspanning en volhardende houding werden geprezen.

Beide groepen waren bij aanvang exact gelijk, maar direct na de complimenten ontstonden er verschillen.

De op hun talent geprezen studenten begonnen in het vervolg van het onderzoek fixed mindset-gedrag te vertonen. Ze aanvaardden bijvoorbeeld niet de kans om een nieuwe, nog uitdagender taak te doen. Ook stonden ze niet open voor het evalueren van de fouten die ze hadden gemaakt, of het ter discussie stellen van hun talent.

Groot was het contrast met de studenten die voor inspanning en volharding waren geprezen. 90% van hen wilde graag aan een nieuwe uitdaging beginnen. Ook ervoeren zij hun fouten anders. Voor hen waren het leermomenten.

Dit onderzoek van Dweck ging nog verder. Zo bleek bijvoorbeeld dat de tweede groep studenten veel meer plezier haalde uit vervolgopdrachten. En waar de talent-studenten de moed verloren bij lastiger problemen, was het voor de andere groep juist een uitdaging om door meer inspanning ook die probleemstellingen op te lossen.

Een schouderklop links of rechts maakt een groot verschil

Blijkbaar zit er een groot verschil in hoe wij mensen complimenten verwerken. In wat we ermee doen bij het vormen van onze overtuigingen.

Complimenten over talenten en vaardigheden zetten een rem op onze motivatie. Ze duwen ons in een beleving waardoor we nieuwe uitdagingen uit de weg gaan, in de richting van een fixed mindset.

Worden we daarentegen gelauwerd om onze mate van inspanning om iets te bereiken, dan willen we verder. Het creëert een verlangen naar nieuwe uitdagingen. Het zet de deur open naar een growth mindset.

En hoe zit het met eigenwaarde?

Het hebben van een fixed of een growth mindset heeft effect op je ontwikkeling als mens. Op je vermogen en motivatie om te leren en verder te groeien. Met onze complimenten beogen we daarin een positieve steun te zijn voor de ander.

Nu weten we inmiddels dat het beter is om onze complimenten te richten op inspanning en volharding. Op gedrag in de zin van: doen wat ervoor nodig is. En niet op talent, IQ of een vaardigheid van de ontvanger.

Er is echter nog een andere grote reden die dit nodig maakt: een growth mindset leidt tot een veel groter zelfvertrouwen en gevoel van eigenwaarde dan een fixed mindset.

Een fixed mindset maakt dat mensen niet constructief omgaan met hun fouten. In plaats van ze te ervaren als leermomenten en ermee aan de slag te gaan om zichzelf te verbeteren, hebben ze de neiging om zich hun fouten persoonlijk aan te trekken.

De reactie is om ze weg te moffelen, zowel voor de buitenwereld als voor zichzelf. En vervolgens te trachten hun gevoel van eigenwaarde te herstellen. Ze gaan bijvoorbeeld op zoek naar voorbeelden van mensen die slechter af zijn dan zij, om zichzelf daar in positieve zin tegen te kunnen afzetten. Dat geeft ze een gevoel van: ‘Zie je wel, ik ben toch oké.’ Uiteraard is het niet meer dan het verdoezelen van een minderwaardigheidsgevoel.

Ook ervaren zij dat ergens moeite voor moeten doen beangstigend is. Immers: een genie wordt verondersteld al die inspanning niet nodig te hebben. Maar ook: als je ergens moeite voor doet, dan ga je met de billen bloot. Het berooft je van al je excuses en uitvluchten, want wie heeft er gefaald als het misloopt?

Al deze reacties zijn natuurlijk uitingen van het idee dat hen teistert: ze moeten aan schijnbaar onhaalbare verwachtingen voldoen. Bottom line gaat het om onzekerheid, om een grote behoefte aan meer zelfvertrouwen.

Falen als identiteit

Zeg het regelmatig: ‘Wat kun jij goed piano spelen!’ of ‘Wat ben jij goed in wiskunde!’, en het zelfvertrouwen van de ander gaat vanzelf omlaag.

‘Als succes betekent dat je slim bent, dan betekent falen dat je dom bent’, is de overtuiging die geplant wordt in een hoofd als je talent of intelligentie looft.

En dan kun je je dus maar beter gedeisd houden. Immers, je zou zomaar fouten kunnen maken. Dat is het bewijs dat je talent of slimheid nep is. Je lazert van je voetstuk.

Dit rekent heel hard af met eigenwaarde, want fouten maken is nou eenmaal onvermijdelijk. De fixed mindset-persoon gaat zijn foutkans minimaliseren. Hij vindt al snel de oplossing die voor de hand ligt: hij waagt zich niet meer buiten zijn comfortzone.

Afrekenen met eigenwaarde kan de identiteit van mensen ernstig raken. Carol Dweck haalt een publicatie hierover aan:

‘As a New York Times article points out, failure has transformed from an action (I failed) to an identity (I am a failure).’

In zo’n sterke fixed mindset is er geen enkele ruimte meer voor groei. Alles loopt vast.

De weg zelf wordt de beloning

Laten we het voortaan dus anders doen met die complimenten.

Niet:

‘Wat ontzettend knap dat je dit kunt.’

Maar:

‘Ik heb bewondering voor hoe je hebt doorgezet om tot dit resultaat te komen.’

Want daarmee stimuleer je werkelijk de prestaties en het gevoel van eigenwaarde van de ander.

De juiste complimenten zetten aan tot het aangaan van nieuwe uitdagingen. Met andere woorden: het lijkt erop dat we anderen kunnen helpen in het trainen van die o zo belangrijke succesfactor die onderzocht is door Angela Lee Duckworth en die Grit heet.

De juiste complimenten helpen ook bij het loslaten van beperkingen en het vinden van bekrachtigingen.

En niet in de laatste plaats: de juiste complimenten voeden de intrinsieke motivatie, waardoor de weg naar het doel in zichzelf een beloning wordt. Intrinsieke motivatie is een fundament voor flow-momenten en uitzonderlijke prestaties.

Zoals Daniel Pink in Drive zo mooi laat zien: intrinsiek gemotiveerde mensen zijn genieters van het groeiproces. Ze voelen zich in grote mate autonoom, ze houden intens van hun werk en ze handelen vanuit een diepe zingeving.

Deel je complimenten uit die het groeiproces versterken, dan spoor je anderen dus niet alleen aan in hun ontwikkeling, je geeft ze ook een bonus: je toont ze een richting waarin duurzaam geluk te vinden is.

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Professional Certified Coach en schrijver - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat ze hun leven kunnen vormgeven op een manier die bij hen past en die hen gelukkig maakt.'

4 comments… add one
  • Lianne 17 nov 2015, 11:51

    Ik las het werk van Carol Dweck een paar jaar geleden ivm iets dat bij een van mijn kinderen speelde.
    Maar jee, wat was haar werk een eye-opener voor mezelf ook en hoe ik me vastzette en vast liet zetten.
    Wat vat jij het prachtig samen in dit artikel Stan samen met ander gedachtegoed.
    Wat mij betreft heb je hier een evergreen neergezet!
    Mijn complimenten [of zet ik jou nu in de fixed mindset?]

    • Stan Lenssen 17 nov 2015, 12:59

      Haha, dit is een zeer gevaarlijk compliment Lianne.
      Anyway, toch zeer bedankt, ik zal het koesteren 🙂

  • sandra 17 nov 2015, 13:40

    fijn stukje om over na te denken, dankjewel! Groetjes Sandra

    • Stan Lenssen 17 nov 2015, 14:02

      Dank je Sandra,
      Ik zag je nieuwe site. Complimenten 😉 voor alle energie die je erin gestoken hebt en die tot een prachtresultaat heeft geleid.
      Groeten,
      Stan

Leave a Comment

Privacyverklaring