In gesprek blijven

Bestaat er een groter plezier dan het voeren van een goed gesprek tijdens een wandeling in het park op een mooie zomeravond?

Het is de beste reden om niet weg te gaan – op vakantie, bedoel ik. Parken genoeg in Nederland. En sinds het holoceen ‘antropoceen’ heet, mooie zomeravonden ook.

Er tussenuit knijpen naar een ver oord als toerist was altijd al onbevredigend. Telkens bij de hereniging met ons vlakke land kon je het voelen: er is niets aan je leven veranderd, de vakantiereis is vluchtgedrag, een illusie die wordt doorgeprikt – onvermijdelijk.

Gelukkig ligt de wel bevredigende zomerbestemming gewoon binnen handbereik. Hop, de deur uit, pak de fiets of de benenwagen en zet koers naar het park. Begin een mooi gesprek tussen kwetterende vogels, geurende bloemen en ruisende bladeren.

In elk geval voor mij is dat het reisdoel deze maanden. Bijna wekelijks maak ik de trip. Mijn gesprekspartners zijn willekeurige, wildvreemde mensen. Ik spreek ze aan op corona-afstand. Ik vertel ze wie ik ben en ik troggel ze wat tijd af om met mij te praten.

Een brutaal idee?

Mijn mede-parkbezoekers denken daar anders over. Nog niet één keer verweet iemand me vrijpostigheid. Er is niemand die me aankijkt of ik de stadsgek ben. Vrijwel iedereen wil met me praten. Ik heb de zinnigste gesprekken en ontmoet de leukste mensen. Ik hoef er niet voor naar Hellas of verder weg; ik voel me Socrates in eigen land.

Een gesprek in het park met een vreemdeling op een zomeravond geeft groei aan het leven. Twee levens nog wel. Dat hebben we allebei in de gaten.

Operatie Klimaat

Dat idee voor die parkgesprekken komt niet zomaar uit de lucht vallen. Ik voer ze in het kader van Operatie Klimaat, een actie van Milieudefensie. Ik praat met mijn mede-parkbezoekers over de klimaatcrisis. Ik ben benieuwd naar hun zorgen daarover, of juist het ontbreken daarvan. En ik ben benieuwd naar hun mening over de koers van onze overheid. Nauwgezet inventariseer ik wat zij ervan vinden. Anoniem.

Niet alleen ik, maar enkele honderden vrijwilligers door het hele land vieren zo vakantie. De verzamelde informatie wordt ingezet richting politici. Met het oog op de komende Tweede Kamerverkiezingen. Die zijn in maart 2021. Dan, vinden wij, moet het klimaat bovenaan in alle partijprogramma’s staan, zodat het de topprioriteit van het regeerakkoord wordt als na de Nederlandse stembusgang de coalitie wordt gevormd.

Oordelen is uit den boze

Negen op de tien mensen maken zich zorgen over de klimaatcrisis, een op de tien niet. Dat wijzen de gesprekken landelijk uit. Een klein deel van de onbezorgden staat ontkennend tegenover de problemen; het grotere deel erkent ze wel maar is onverschillig. Hoewel ze in de samenleving alle aandacht krijgen, zijn klimaatsceptici dus schaars. We gaan met iedereen in gesprek. Ook met de sceptici en de onverschilligen. Als ze dat willen uiteraard.

Een gesprek aangaan, doe je niet om instemming te ontvangen. Je doet het ook niet om te bekeren. Een gesprek aangaan doe je om de ander te horen, met je volle aandacht. Zenden is uit den boze, oordelen ook. Het draait niet om jouw verhaal; het draait om het verhaal van de ander. Een goed gesprek geeft je partner het besef dat je openstaat voor wat zij of hij te zeggen heeft, ook als dat anders klinkt dan jouw overtuigingen. Daar moet je oprecht in zijn, anders val je door de mand.

Logos, pathos en ethos

Als je in gesprek gaat met anderen over het klimaat – of om het even over welk ander maatschappelijk vraagstuk – zoek je de controverse op. Je komt geheid andersdenkenden tegen. Dat kan spannende communicatie geven. Hoe voorkom je dat het gesprek ontspoort en je in een pro-contradiscussie belandt, in een welles-nietesspel?

Maak gebruik van het dual concern model. Dat is het advies dat de voormalige nationale ombudsman van Nederland, Alex Brenninkmeijer, geeft in zijn boek Moreel leiderschap (2019, p. 111).

Bij het dual concern model – tweebelangenmodel – maak je onderscheid tussen de zakelijke en persoonlijke belangen die spelen bij een onderwerp. De zakelijke belangen zijn vaak verbonden met de rationele kant van het gespreksonderwerp, de persoonlijke belangen vaak met de gevoelskant. In termen van het boek van Brenninkmeijer: het is logos versus pathos en ethos.

We zijn makkelijk geneigd om de persoonlijke belangen te vergeten en ons te richten op inhoudelijke argumenten. Die gaan we dan zenden. Daarmee doen we pathos en ethos geen recht. Zij gaan dieper dan het verstand; zij gaan over bezieling en zeden. Zij raken aan de kern van wie wij voelen dat we zijn. Als je daar bij de ander aan komt zonder de reactie met zachtheid op te vangen dan blokkeert de rede.

Inhoudelijke argumenten kunnen verblinden. Als je niet oppast overrompelen ze pathos en ethos; het verschil van denken wordt een verstarrend conflict en voor je het weet sta je tegenover elkaar. Dan heb je geen goed gesprek. En – voorbij het gesprek, kijkend naar het maatschappelijke effect – de oplossing van het onderliggende vraagstuk is verder weg komen te liggen.

Het gaat in een goed gesprek niet alleen om inhoud, het gaat ook om empathie. Heb hart voor de zaak én heb hart voor de persoon. Dan kun je namelijk in gesprek blijven. Dat is vooral van belang als je onderdeel van een beweging bent die een ontwikkeling voorwaarts wil maken.

In gesprek blijven, vertraagt dat niet vreselijk? Kunnen we ons dat wel veroorloven met zoiets als de klimaatcrisis die maar voortdendert? Ik heb maar één antwoord op die vraag en dat is een wedervraag: wat denk je dat het voor vertraging oplevert als iedereen met de hakken in het zand tegenover elkaar staat?

Nieuw plezier

Ik weet dat er veel mensen zijn die zich grote zorgen maken en het moeilijk hebben met de toekomst die ze voor zich zien. Jonge mensen vooral. Ik zou tegen ze willen zeggen: kom naar het park en praat met de vreemdeling, en luister goed en oordeel niet.

Uit elk somber scenario is energie te putten. Het kan inhoud geven aan je leven; je kunt aan de slag gaan om de ontknoping te herschijven. Een doemscenario daagt je uit om jezelf een toekomst te verbeelden die er beter uitziet en vervolgens aan die toekomst te werken.

Dat laatste kun je niet alleen. Je hebt er elkaar bij nodig. Je vindt elkaar door empathie op te brengen voor elkaars verschillen. Dat dat niet eenvoudig is, weet ik. Soms lijken de verschillen te groot en de gevoelens te heftig. Er is één manier om ze te overbruggen: ontmoet elkaar in een goed gesprek en blijf het voeren. Als je dat doet, zul je merken dat je bezig bent met een van de meest bevredigende activiteiten waar een mens maar mee bezig kan zijn. In een tijd waarin de wereld er donker uitziet, is daar het ‘nieuwe plezier’ te vinden.

Print Friendly, PDF & Email

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Coacht en schrijft op en over thema's van het leven - Professional Certified Coach - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat we ons leven hier kunnen vormgeven op een manier die iedereen gelukkig maakt.'

0 comments… add one

Leave a Comment

Privacyverklaring