Je letterlijk kapot schamen

Als er een top 100 zou worden samengesteld van de vraagstukken die in coachingssessies ter tafel komen, dan vind je het omgaan met schaamte terug in de hoogste regionen.

Schaamtegevoelens zitten in ons allemaal.

Een gezonde vorm van schaamte is oké. Dat is de schaamte die je beschermt tegen onbezonnenheid. Zij zorgt ervoor dat je je passend kleedt voor zowel een feest als voor een uitvaart. Zij zorgt ervoor dat je weet waar je grenzen liggen, zodat je in het zakelijke en persoonlijke verkeer geen risico’s neemt die buiten je vermogen liggen.

Maar schaamte kan zich ook in een ongezonde vorm laten zien. Schaamte in de vorm van schuldgevoelens. Schaamte die schande wordt. Als je zo over jezelf denkt, dan ontstaat er een gevoel van minderwaardigheid.

Schaamte groeit met ons mee. Vanaf onze vroegste jeugd wordt door onze sociale omgeving bepaald hoe we met schaamtegevoelens omgaan. Onze ouders spelen daarin de belangrijkste rol. Letterlijk vanaf het moment dat we kunnen waarnemen kopiëren we hen. Speciale spiegelneuronen in ons brein zijn daarvoor verantwoordelijk.

Alarmbellen

Maar onze ouders zijn niet alleen onze spiegel. Zij zijn in onze kinderjaren ook onze veilige haven. Zonder hen zijn we verloren.

Elk kind voelt die enorme afhankelijkheid. Bij iedere knetterende ruzie tussen ouders in bijzijn van hun kind, gaan bij dat kind alle alarmbellen af. Voor een kind is zo’n ruzie onbegrijpelijk. Het enige dat het weet is dat het zich niet meer geliefd voelt. En het vraagt zich af wat het daaraan kan doen.

Het kind zal alles in het werk stellen om de veiligheid die het nodig heeft en die nu zo bedreigd wordt, te waarborgen. Het kind barst uit in een huilbui, of – als het wat ouder is – doet van alles om de ouders te plezieren. Het neemt de schuld van de ruzie op zich. Immers, welk ander middel heeft een kind?

Je kunt je voorstellen dat wanneer dit vaak gebeurt, het kind opgroeit tot een getraumatiseerde persoon die een grote schaamte voelt voor zichzelf. Want hoe vaak heeft het wel niet gedacht dat het de schuld was van al die ruzies thuis?

Je kunt je ook voorstellen welke negatieve impact die schaamte heeft op de ontplooiing van deze persoon in het volwassen leven. Hij heeft het idee dat hij het nooit goed kan doen. Hij zal steeds proberen om vooral de anderen te plezieren en vooral ver weg van zijn eigen authentieke zelf te blijven. Daar is het immers niet pluis.

De basis van gelukkig kunnen zijn, is dat we kunnen houden van onszelf. Inclusief onze fouten en beperkingen. Dat we voor die fouten en beperkingen ook niet weg hoeven te lopen. We hoeven ons er niet voor te schamen in de zin dat het schande wordt.

Maar dit kind loopt als volwassen persoon voortdurend voor zichzelf weg, want als hij aan zichzelf denkt dan blijven de alarmbellen afgaan.

Waar is de uitgang?

Maar ook later in ons leven kan schaamte een schadelijke vorm aannemen.

Wat dacht je van de zakenvrouw van midden 40, die zegt moeilijk haar focus te kunnen vinden. Vergelijkbare situaties krijg ik in mijn praktijk. Ze zijn niet zeldzaam.

Ik fantaseer even. Laten we haar Janice noemen. Goed gekleed, vlot pratend. Zo op het eerste gezicht een dame die alles op orde heeft.

Ze is succesvol, heeft het familiebedrijf overgenomen van haar vader. Dat is 14 jaar geleden nu. Stap voor stap trad haar vader terug. Op haar 35e kreeg ze de volledige dagelijkse leiding.

Toen een kleine technische werkplaats. Nu een groot ingenieursbureau, gespecialiseerd in milieutechniek. Een bedrijf gemaakt door mannen en door Janice. Janice heeft het goed gedaan, maar bij haarzelf is de schwung er totaal uit, zo zegt ze. Ze voelt zich leeg en lusteloos. ’s Ochtends gaat ze met lood in de schoenen aan de slag. Dat duurt nu al een jaar of 3.

In de gesprekken vallen kreten als ‘het is lonely aan de top’ en ‘ik wil dat gevoel van vroeger terug’. Janice is de grip op haar bedrijf aan het verliezen. De zaak staat er niet zo best voor.

Het is háar onderneming, maar Janice voelt zich er helemaal niet meer thuis. Vroeger kon ze genieten van de creatieve elementen van haar vak. Ze ontwierp, ze tekende onderdelen. Ze was er trots op zich een bouwer te noemen en was helemaal in haar element.

Maar nu is alles anders. Naarmate het bedrijf groter werd en haar vader zich meer en meer terugtrok, kwam het managen en leiden steeds meer op Janice neer. Janice kwam steeds verder van zichzelf te staan. ‘Maar ach’, zegt Janice, ‘je bent de ondernemer, dus je stelt je flexibel op.’

En nu breekt het haar op. De rol die van haar verwacht wordt, kan ze niet langer waarmaken. En diep in haar roept de creatieve Janice die heel graag weer terug achter de tekentafel kruipt.

Maar ze durft er niet voor uit te komen, want dan is daar die grote vraag: als ik die stap zet, wat zal mijn personeel daar wel niet van vinden? Zie je wel, gefaald. En zie je wel, een vrouw. Dat werkt niet in deze mannenwereld. En ook: wat zal mijn vader denken? Hij zal zich in de steek gelaten voelen.

Dus Janice blijft zich stiekem schamen. Schamen over de antwoorden die ze zelf al heeft bedacht bij die 2 grote vragen. Maar ook schamen over de duikelende resultaten, want zegt ze: ‘Ik ben nu al aan het falen!’

Het gaat helemaal niet over focus. Diep van binnen weet Janice precies waar ze eigenlijk heel blij van wordt. Ze weet waar ze heel goed in is. Maar waar is de uitgang?

Intussen ettert de schaamte door. Door naar een burn-out. Door naar een steeds groter negatief zelfbeeld.

Het is zaak dat Janice een keuze maakt. Omwille van Janice en omwille van het bedrijf. Het is zaak dat Janice een weg vindt die recht doet aan de rol die het beste bij haar past en die haar vervulling geeft. Maar die ook recht doet aan haar eigenwaarde.

Schaamte die vernietigt

Voor het kind:

‘Children will invest as much energy as is needed to ensure the preservation of family harmony, even if it means sacrificing themselves to do so by developing psychological disorders.’ – Joel Covito (Emotional Child Abuse)

Voor Janice:

‘Hell, in my opinion, is never finding your true self and never living your own life or knowing who you are. This is the fate that lies at the end of the journey of ever-deepening toxic shame.’ – John Bradshaw (Healing the Shame that Binds You)

Perfectly imperfect

We zijn als mensen nou eenmaal niet perfect. Dat hoort erbij. Het maakt ons mens. John Bradshaw benoemt het mooi in Healing the Shame that Binds You: perfectly imperfect. Het betekent dat we grenzen hebben. Dat is onze menselijke natuur.

Gezonde schaamte is een emotie die ons leert wat die grenzen zijn. Gezonde schaamte zorg ervoor dat we in de juiste richting bewegen. Een richting die ons mentaal voedt en ons bevrediging schenkt. En daardoor ook succes. Als we die grenzen weigeren te accepteren, kan dat ons levensgeluk ernstig verstoren.

Kijk eens naar jezelf. In een aantal dingen ben je goed. Andere zaken kun je beter aan anderen overlaten. Het wordt pas een probleem als je dat onvoldoende onderkent. Dan kunnen de verschillende rollen die je meent te moeten spelen je in een ernstig conflict met jezelf brengen.

Een inzicht voor ondernemers

Vanaf dat eerste wonderlijke moment dat er interactie is tussen jou en andere mensen – te beginnen met je ouders – begint er ook schaamte in jou te groeien. Zodra een kind zich er de eerste keer van bewust is dat het met vreemde mensen wordt geconfronteerd, wendt het zich verlegen tot de moeder. Dat is goed. Schaamte beschermt.

Schaamte ontstaat uit gevoelens. Het is een kleine, lichte bangigheid die de verlegenheid veroorzaakt.

Gevoelens groeien uit tot identiteiten. Het is hoe we onszelf zien.

Daarin zit nog wel een inzicht voor ondernemers:

Ondernemers zijn vaak hun bedrijf. Het vertegenwoordigt alle zaken die zij belangrijk vinden in het leven. Hun liefde voor het vak, hun normen en waarden, hun relaties met andere mensen, hun kijk op het leven. Alles, tot hun spiritualiteit aan toe.

Het zijn gevoelens die gematerialiseerd zijn in een bedrijf. De onderneming IS de identiteit van de man of vrouw die onderneemt. Dus op het moment dat er wat gebeurt met het bedrijf, voelt die man of vrouw zich diep geraakt. Het gaat om hem, het gaat om haar!

Pijnlijk. Niet bepaald fijn. Maar het wordt pas echt een probleem als die persoon zichzelf als onmachtig ziet. Als de alarmbellen gaan rinkelen, net als bij dat kind met zijn ruziënde ouders.

Als de ondernemer zich onvermogend voelt. Want ondernemers dienen niet ‘iets niet te kunnen’. Zij zijn alles-kunners. En nu faal je. Je bent mislukt.

Als hij of zij dat ervaart, dan wordt de schaamte een schande. Alles blokkerend voor de toekomst. Want vanaf nu ga je wegrennen voor je authentieke zelf waar het niet pluis is.

Het is uiteraard jouw ‘call’, maar een coach inschakelen, kan nu wel eens een heel handig besluit zijn. Want er is een situatie ontstaan die je maar lastig in je eentje op kunt lossen.

Het wordt tijd dat je weer leert te houden van jezelf, met al je beperkingen. Maar dat je ook opnieuw leert te zien waar je talenten liggen. Zodat de blokkade verdwijnt en je weer energiek en vol levensgeluk aan de slag kunt met bouwen aan jezelf en aan je onderneming.

Print Friendly, PDF & Email

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Coacht en schrijft op en over thema's van het leven - Professional Certified Coach - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat we ons leven hier kunnen vormgeven op een manier die iedereen gelukkig maakt.'

2 comments… add one
  • Martine 18 jun 2015, 10:56

    Bedankt voor deze inspirerende, heel juiste inzichten!

Leave a Comment

Privacyverklaring