Pas op voor je intuïtie!

Een kleine test. Denk niet te veel na. Vertrouw op je intuïtie.

Komt ie:

Een honkbalknuppel met bal kost € 1,10. De knuppel kost 1 euro meer dan de bal. Wat kost de bal?

De kans is groot dat je direct dacht aan 10 cent. Het intuïtief, logisch klinkende antwoord. Maar ook het verkeerde antwoord. Neem maar even de tijd om het na te rekenen. Dan kom je uit op 5 cent.

Intuïtie is bedrieglijk!

Een minder onschuldig voorbeeld

Het honkbalknuppel-voorbeeld komt uit Ons feilbare denken (Thinking, fast and slow) van Daniel Kahneman – Nobelprijswinnaar Economie 2002. Het is vrij onschuldig.

Minder onschuldig werd het in een andere situatie. Daarin waren Israëlische rechters de hele dag bezig met het beslissen over aanvragen voor vervroegde vrijlating.

Op momenten van de dag waarop ze fit waren, bleken ze rationeler te beslissen dan op momenten van de dag waarop ze vermoeid waren. Dan verlieten ze zich vooral op hun intuïtie.

Dat had grote gevolgen voor de aanvragers.

Een beoordeling op een ‘fit moment’ leidde namelijk in 65% van de gevallen tot een goedkeuring. Echter, had je de pech dat jouw aanvraag op een ‘vermoeid moment’ behandeld werd, dan was je kans op vervroegde vrijlating 0%.

Verontrustend.

Kahneman is psycholoog en een van de grondleggers van de gedragseconomie. Hij heeft heel wat heilige huisjes doen sneuvelen. Onder andere dankzij hem weten we dat wij mensen helemaal niet zo’n rationele beslissers zijn als we onszelf eeuwenlang en graag hebben wijsgemaakt.

Vertrouw niet te veel op je intuïtie, is één van zijn wetenschappelijk onderbouwde lessen. Tenzij…

Lees maar eens verder.

Je intuïtie geeft je bedrieglijke informatie

WYSIATI is een begrip dat je veel tegenkomt in Kahnemans werk. Het staat voor What You See Is All There Is.

Wij zijn erg geneigd om beslissingen te nemen op grond van niet meer dan de signalen die we waarnemen. Dat er – buiten onze scope – meer gegevens zijn, negeren we gewoon. We maken de wereld dus kleiner en eenvoudiger dan ze in werkelijkheid is.

Door de signalen die we opvangen, komen er herinneringen boven. Wij combineren die signalen en herinneringen tot een oordeel. Dat gebeurt in een razendsnelle interpretatie. Zonder dat we ons daarvan bewust zijn. Dat is intuïtie.

Maar WYSIATI kan ons dus behoorlijk om de tuin leiden met haar illusie van alles te weten.

En ook onze herinneringen tonen ons niet altijd de werkelijke situatie uit het verleden.

Een herinneringsillusie

Voorbeeld (ook naar Kahneman):

Mark Rockwell. Dit is een naam die ik zelf heb bedacht. Dat weet je nu, op dit moment. Maar over enkele dagen ben je dat vergeten.

Juist dan laat ik je een lijstje zien met Bill Clinton, Marco Borsato en Albert Einstein. Ergens daartussen plaats ik ook Mark Rockwell.

En nu komt het, want ik vraag je of je deze 4 beroemdheden kent. De kans is groot dat je zult antwoorden met een volmondig JA.

Hoe komt dat?

Je geheugen houdt je voor de gek. De naam komt je bekend voor, maar je had er nog geen ‘mentale map’ voor. Nu wel. En helaas een foute, want je hebt hem opgenomen in jouw mentale lijstje van beroemdheden!

Niet zelden zijn we vol zelfvertrouwen terwijl we het bij het verkeerde eind hebben.

(Deze herinneringsillusie is ooit beschreven door psycholoog Larry Jacoby in het artikel Becoming Famous Overnight. Zoek het op en doe er je voordeel mee als je streeft naar BN-er-schap.)

En toch: de kracht van intuïtie

Je intuïtie is dus niets anders dan geïnterpreteerde herinnering. Met alle manco’s van dien als èn WYSIATI opspeelt èn de herinnering niet klopt.

Oeps, we moeten het er maar mee doen. Het hoofd koel houden en goed blijven nadenken dus. Da’s althans wel het advies van Kahneman.

En toch…

Intuïtie is niet alleen illusie of een oppervlakkig oordeel.

Als zij is gebaseerd op de spreekwoordelijke 10.000 vlieguren aan ervaring, wordt zij opeens heel krachtig. Dan is het fundament onder intuïtie een gigantische database aan kennis en oefening.

Zo is het voor een hartchirurg erg handig als hij tijdens een operatie automatisch steeds het juiste besluit neemt. Als jij daar op die tafel ligt, moet je er niet aan denken dat hij elke handeling nog eens rustig gaat overwegen.

Er zijn nog wel meer voorbeelden van experts waarbij we de kracht van intuïtie in werking kunnen zien.

Van schaakmeesters is bekend dat zij na duizenden uren van praktijk de stukken op het bord anders gaan zien dan wij. Zij kunnen de zetten in hun onderlinge samenhang in één oogopslag ‘lezen’. Dat is voor hen zo vanzelfsprekend als voor ons het lezen van dit artikel. Dat doe je zonder erbij na te denken. Zonder dat je de letters van het alfabet hoeft te spellen.

Al eens een partijtje simultaan schaken gezien? Dan weet je wat ik bedoel.

De moraal van dit verhaal

Wees zorgvuldig met hoe zwaar jij vertrouwt op jouw intuïtie. Het maakt nogal wat uit of je veel kennis en ervaring over een bepaald onderwerp hebt, of dat je de klok ergens hebt horen luiden, maar er nog niet helemaal uit bent waar nu eigenlijk de klepel hangt.

De paradox is wel dat we in het eerste geval vaak een stuk zorgvuldiger zijn in ons oordeel dan in het tweede geval.

Maar goed, heb jij 10.000 vlieguren op de teller? (Oké, het mag ook een ietsje minder zijn.) Dan ben je een expert en wordt intuïtie zeer interessant!

Print Friendly, PDF & Email

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Coacht en schrijft op en over thema's van het leven - Professional Certified Coach - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat we ons leven hier kunnen vormgeven op een manier die iedereen gelukkig maakt.'

5 comments… add one
  • Yvon 28 jan 2015, 11:26

    Geweldig artikel Stan! Wel eentje om wat langer bij stil te blijven staan……

    • Stan Lenssen 28 jan 2015, 19:24

      10.000 vlieguren? 😉

      • Yvon 29 jan 2015, 12:57

        Hoop toch wel iets minder dan 10.000 vlieguren hoor Stan! 😉

  • Marlène Langbroek 28 jan 2015, 21:38

    Een interessant artikel Stan!
    En die 10.000 vlieguren, die haal ik wel :). En dan nog vertrouw ik niet zwaar op mijn intuïtie. Want WYSIATI is misschien eerder WYSINATI.

    Groetjes,
    Marlène

    • Stan Lenssen 28 jan 2015, 22:22

      Dank Marlène. Ik moest lachen om jouw WYSINATI, maar zij is zo waar!

Leave a Comment

Privacyverklaring