Waar de pincode van de wereld huist

De pincode van de wereld anno nu is 1-1-1-4; de pincode van de wereld anno 2100 is 1-1-4-5.

De pincode van de wereld is een ezelsbruggetje naar de spreiding van de wereldbevolking over de grootste continenten. Wandelen we van links naar rechts over de wereldkaart dan betekent 1-1-1-4: 1 miljard mensen in de gezamenlijke Amerika’s, 1 miljard mensen in Europa, 1 miljard mensen in Afrika en 4 miljard mensen in Azië. Een groot deel van de westerlingen is verrast als zij deze verdeling zien – dat Azië dicht bevolkt is wisten zij wel, maar dat daar meer dan de helft van de mensheid woont, is voor hen toch wel even schrikken.

Het zwaartepunt van de wereld, in mensengewicht gemeten, wordt nauwelijks door de westelijke streken bepaald. En in het jaar 2100 hangt de wereld nog verder uit het lood. Dan  huist vrijwel de gehele mensenpopulatie in Azië en Afrika en is het aantal mensen in het Westen relatief gezien werkelijk onbeduidend. De meeste baby’s die nu geboren worden, gaan dat meebeleven.

Dollar Street

Het is wennen voor de westerling en er is nog iets waar hij aan zal moeten wennen: de heerschappij over de wereld is met de verschuiving van de bevolkingsverdeling, over de aarde mee aan het verhuizen. Dat komt omdat die heerschappij samenhangt met de ontwikkeling van de economische kracht van de individuele leden van de wereldbevolking. Hier wordt het noodzakelijk om in ons verhaal even een licht theoretisch intermezzo in te lassen.

Als we het hebben over de economische kracht van de individuele leden van een samenleving, hebben we het over het welvaartspeil van die individuele leden. De, in 2017 overleden, internationaal vermaarde arts en statisticus Hans Rosling heeft ons een handzaam model aan de hand gedaan om dat individuele welvaartspeil inzichtelijk en in menselijke verhoudingen voor te stellen (leestip: Feitenkennis van Hans Rosling, 2018 – daar komen ook de pincodes vandaan). Inmiddels wordt het gehanteerd door een wereldwijd brede kring van organisaties en deskundigen die zich bezighouden met wereldgezondheid, economie, hulpverlening en welvaartsverdeling.

Hans Roslings model geeft een naam aan vier welvaartsniveaus: Level 1, Level 2, Level 3 en Level 4. Samen scheppen zij een simpel denkkader om de opeenvolgende treden van de menselijke welvaartsladder in onder te brengen. De beste manier om die treden te begrijpen, is de trap te beklimmen. Laten we dat eens met reuzensprongen doen.

Level 1

Je bestaan begint in extreme armoede: je hebt 1 à 2 dollar per dag te besteden. Water is een uur van jou en je gezin vandaan. Jullie putten het met één plastic emmer (een kostbaar bezit) uit een gat in de grond. Er is geen vervoer en geen schoeisel; alles gaat blootvoets. Op dorre aarde verbouw je jullie eigen voedsel. Eten kook je op een open vuur. Meestal is de maaltijd grauwe pap. Als de oogst verdroogt – en dat is regelmatig -, is de maaltijd een leeg bord. Wordt een van jullie ziek, dan is er geen geld voor medicijnen; je kunt slechts bidden dat het goed afloopt.

Level 2

Je hebt je inkomen verviervoudigd: 4 dollar per dag. Nu kun je voedsel kopen, en kippen, dus zijn er eieren. Wat een luxe! Je koopt een fiets, wat simpele sandalen voor allemaal, een paar extra emmers en een kookpit op een gasfles. 3 dollar extra maakt een wereld van verschil; de cirkel kan doorbroken worden. Je kinderen krijgen tijd, ze kunnen nu naar school. Er is stroom, te onbetrouwbaar voor een koelkast, maar goed genoeg voor een peertje – het huiswerk kan worden gemaakt. Het leven is beter, maar nog erg onzeker. Als er iemand ziek wordt, ben je alles kwijt aan medicijnen. Je zakt dan terug naar Level 1.

Level 3

Je hebt vast werk bemachtigd. Een paar banen zelfs, zestien uur per dag, zeven dagen per week. Het is hard werken, maar het loont: 16 dollar per dag. Je kunt geld opzij leggen. Dat heeft je al een koudwaterkraan gebracht en een stabiele stroomvoorziening. De koelkast is er nu ook gekomen, en een echt kooktoestel. Jullie kunnen beter en gevarieerder eten. De fiets verruil je binnenkort voor een brommer, zodat je verder weg kunt voor een nog net wat betere baan. Je spaart geld voor de studie van je kinderen. Nu maar hopen dat iedereen gezond blijft. Ziek zijn zou ten koste gaan van de studiepot, maar gelukkig val je niet meteen terug naar Level 2. Het leven is een stuk minder zorgelijk geworden. Eens per jaar vieren jullie dat met een middagje vakantie aan het strand.

Level 4

Meer dan 32 dollar per dag! Je bent nu een rijke consument. Je kunt je niets meer voorstellen bij het verschil van 3 dollar; dat is niet meer dan een snack. Je hebt veel onderwijs genoten, je gaat regelmatig op vakantie, je hebt gevlogen en je kent je favoriete restaurant. Je weet ook niet beter dan dat je makkelijk de auto pakt, surft op internet en onbeperkt mobiel belt. En stromend water, koud en warm? Nou zeg, dat is toch logisch!

Het model van Hans Rosling is zo interessant omdat het een einde maakt aan de statische opdeling van de wereld in ontwikkelingslanden en ontwikkelde landen. Het spreekt niet meer van een derde wereld en een eerste wereld, en het kapt met het idee dat met die verdeling het lot van de mensheid uitputtend beschreven zou zijn.

Het model van Hans Rosling omarmt de realiteit dat mensen en samenlevingen niet in een starre situatie zitten, maar in een situatie die zich ontwikkelt. Binnen enkele generaties en steeds vaker zelfs binnen één generatie groeien mensen en samenlevingen van level naar level en verbetert hun situatie significant.

Als jij dit leest ben jij vermoedelijk een rijke westerling. Je hebt net even in reuzensprongen geproefd aan alle levels. Maar Level 4 is jouw realiteit, waarschijnlijk altijd al geweest. Dan is het heel lastig om je voor te stellen wat Level 1, 2 en 3 betekenen. Behalve als je het volgende doet: leg eens een bezoek af aan Dollar Street. Daar ontmoet je de gezichten van honderden families uit vijftig landen wereldwijd. Zij laten je openhartig zien hoe de praktijk van alledag er in hun level uit ziet.

Allemaal naar Level 4

Terug naar ons oorspronkelijke verhaal. Ik schreef dat de heerschappij over de wereld met de verschuiving van de bevolkingsverdeling over de aarde mee aan het verhuizen is. Ik schreef ook dat dat te maken heeft met de ontwikkeling van de economische kracht van de individuele leden van de wereldbevolking. We hebben in ons intermezzo zojuist een instrument ontdekt om die ontwikkeling te presenteren: het model van Hans Rosling, Level 1, 2, 3 en 4.

Er is iets opzienbarends aan het gebeuren op onze gezamenlijke aarde. Stap voor stap – aanhoudend en zeker – zijn alle mensen op weg om Level 4 te gaan bereiken. De extreme armoede van Level 1 is al ver verdwenen. Leefde rond 1800 nog 85 procent van de wereldbevolking op Level 1, nu is dat nog maar 9 procent. Dat betekent overigens in absolute zin net zo goed dat 1 miljard mensen een verschrikkelijk dagelijks bestaan hebben. Laten we dat niet vergeten. Toch lijdt het geen twijfel dat extreme armoede op korte termijn zal zijn uitgebannen. We moeten ons er natuurlijk wel voor blijven inzetten. Maar het gaat steeds beter. ‘Vandaag de dag is bijna iedereen uit de hel ontsnapt’, schrijft Hans Rosling (2018, p. 64). Ruwweg 3 miljard mensen leven nu in Level 2, ruwweg 2 miljard in Level 3 en ruwweg 1 miljard in Level 4. En het schuift steeds verder op naar dat welvarendste level.

De spectaculaire ontwikkeling die we zien, lijkt in onze jaren misschien vooral te komen voor het conto van Azië. Maar vergis je niet, ook het zuiden van Amerika is zich al langer gestaag omhoog aan het werken, en ook Afrika komt eraan. Dit gaat om een wereldwijde ontwikkeling!

Een gedachte-experiment

We vernauwen onze focus wat voor dit artikel. Hans Rosling schrijft (2018, p. 64): ‘Miljarden mensen zijn aan de ellende ontsnapt, zijn consumenten geworden en producenten voor de wereldmarkt, miljarden mensen zijn van Level 1 opgeklommen naar Level 2 en 3, zonder dat de mensen op Level 4 het in de gaten hadden.’

Oeps! Zonder dat de mensen op Level 4 het in de gaten hadden? De mensen op Level 4 – heeft hij het nou over ons, de westerlingen?

De wereld is verdeeld in twee dominante sentimenten, hoorde ik laatst op een college op de VU in Amsterdam van cultuurfilosoof Evert Jan Ouweneel:

  • angst bij de westerling
  • hoop bij de rest van de wereld

Het basissentiment in de wereld is optimisme. Dat zal je niet verbazen na het verhaal uit de vorige paragraaf. We moeten ons dus vooral niet laten misleiden door onze donkere westerse bias. Die komt overigens wel ergens vandaan. Paul Schnabel (tot 2013 directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau, SCP) schijnt de vinger eens pijnlijk exact op de zere plek die de oorzaak lijkt, gedrukt te hebben. Hij deed dat met een uitspraak die ongeveer ging als volgt: ‘Wij hebben weinig te winnen en veel te verliezen.’

Het is wel interessant om eens uit te pluizen wat er toch achter zit dat wij in het westen heel wat somberder in onze wereldbeschouwing staan dan al die mensen in de andere windstreken. Je hebt de ontwikkeling van de pincodes gezien, je hebt de ontwikkeling van al onze medemensen richting Level 4 gezien. Wat betekent dat eigenlijk voor het Westen?

Het betekent dat we iets aan het verliezen zijn en dat doet pijn.

Wij dachten misschien dat Level 4 ons level was. Wij dachten misschien dat wij permanent het privilege van de wereldheerschappij bezaten. Maar nu blijkt dat die wereld heel anders in elkaar steekt. Anno nu is Level 4 nog voor 60 procent westerling, maar die dominantie is al bijna voorbij. In 2027 is het 50 procent zeggen de prognoses, in 2040 40 procent (Rosling, 2018).

Probeer de lijn zelf eens door te trekken naar pincode 1-1-4-5, naar het jaar 2100. En kijk eens eerlijk naar binnen, en zeg dan stilletjes tegen jezelf hoe dat voelt, eenmaal daar aangekomen als eenzame westerling, als lid van een, tegen die tijd, betekenisloze minderheidsgroepering. Dat is een uitdagend gedachte-experiment waarbij je verrassende zaken over je eigen wereldvisie en medemensvisie kunt ontdekken. Zaken waar je misschien wel aan zou willen werken.

Wanneer gaan wij ons naar onze stand gedragen?

Binnenkort – rond 2025 al – wordt het onbelangrijk wat wij er in onze contreien allemaal van vinden. Dan verplaatsen de schijnwerpers van het wereldtoneel zich van de noordelijke helft van de Atlantische Oceaan naar het oosten en zuiden van het Aziatische continent. Dan wordt het Westen op zijn plaats gewezen door China en India. In 1997 nog, leefde daar 42 procent van de bevolking op het level van de extreme armoede; in 2017 was dat nog maar 12 procent in India en een verbijsterend minuscule 0,7 procent in China. Het zijn gigantische landen, met gigantische bevolkingsaantallen en een gigantische economische kracht.

Het is haast onmogelijk om het beter te zeggen dan Hans Rosling, dus ik gebruik zijn woorden maar (2018, p. 148): ‘Als het om economische spierballen gaat, worden “wij” de 20 procent, niet de 80 procent. Maar velen van “ons” kunnen deze getallen maar niet tot onze nostalgische hersenen laten doordringen. (…) Velen vergeten zich netjes te gedragen tegenover degenen die straks over de handelsakkoorden gaan.’

Nog even, en dan verhuist de pincode van de wereld naar een andere broekzak.

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Professional Certified Coach en schrijver - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat ze hun leven kunnen vormgeven op een manier die bij hen past en die hen gelukkig maakt.'

6 reacties… add one
  • Caroline 11 sep 2018, 11:07

    Scherp als altijd! Een hele mooie oefening om te doen, een noodzakelijk lesje in nederigheid. Ik hoop overigens ook voor de andere migrantenkinderen die hier al een tijd zijn, dat ze kunnen blijven en een goede toekomst mogen opbouwen. Argos heeft ooit een documentaire gemaakt over de kinderen die al geworteld waren en alsnog uitgezet werden. Zo verdrietig: ontworteld, ontheemd, geen kansen, op de vlucht. Investeren in vluchtingenkinderen loont.

    • Stan Lenssen 11 sep 2018, 11:25

      Dank je wel Caroline,
      Ik hoop het met je mee.
      Daarnaast hoop ik dat we ooit gaan leren dat werkelijke compassie ons leven verrijkt, omdat zij ons helpt door onze angsten heen te zien.
      Ik wens je een hele mooie dag,
      Stan

  • Huub Koch 11 sep 2018, 11:08

    Alweer een pareltje Stan. Heb je artikel en de geweldige link daarin direct gedeeld op andere plekken. Fijne dag. Huub.

    • Stan Lenssen 11 sep 2018, 11:15

      Erg bedankt Huub.
      ‘Spread the word’ helpt om ons allen bewust te maken.
      Jij ook een fijne dag,
      Stan

  • Noelle 11 sep 2018, 19:13

    Hallo Stan,
    In het kader van ‘spread the word” verwijs ik in mijn dagelijkse blogstukje naar jouw nieuwsbrieven én naar Dollar Street. Dus als je opeens een giga hoeveelheid nieuwe aanmeldingen krijgt … weet je waar ze vandaan komen :-). Ik vind het knap hoe jij informatie aan elkaar knoopt tot boeiende en leesbare verhalen.

    • Stan Lenssen 12 sep 2018, 9:50

      Geweldig Noelle,
      En dank voor je mooie compliment.
      Blij met de toestroom 🙂
      Zo brengen we er met zijn allen beweging in.
      Groet en mooie dag,
      Stan

Geef een reactie

Privacyverklaring