Socratische gesprekken

99% van de tijd ben ik er helemaal niet mee bezig, maar nu en dan realiseer ik me even in wat voor zeldzame positie ik me bevind. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer ik ’s ochtends kort na het opstaan een blik naar buiten werp.

Wij wonen aan een grote plas in een drukke woonwijk in Amsterdam. Er ligt een fors park rond die plas, en ook buiten het park is de gemeente kwistig geweest met groen. Wij kijken weids uit. Het is een plek waar je fantastisch watervogels kunt spotten en waar Moeder Natuur gedurende de loop van het jaar heel duidelijk maakt dat Nederland seizoenen heeft. Een vreemde tegenstelling in de stad.

Op die plek, waar ik bijna met mijn voeten in het water sta, ware het niet dat wij op de tweede verdieping zitten, kan ik de omgeving fantastisch overzien. Op een mooie najaarsochtend als die waarop ik dit stuk begin te schrijven, is dat een traktatie.

Ik zie nog half in blad staande bomen langs het glinsterende water, en boven de plas en het lage gras hangt een heiige lucht. Er piept stiekem een lage zon tussen de grijze wolkenstrepen door. Die doet vreselijk haar best om de boel wat op te warmen.

Op het fietspad langs de plas trapt intussen een colonne fietsers zich een weg naar het werk. De ene peddelt vrolijk rechtop. Die heeft er zin in. Een ander telefoneert en zit de passant die erlangs wil dwars. Ze zit met het hoofd al op het werk. Als het lichaam dat ook nog maar gaat halen. Weer een volgende lijkt een dag tegemoet te gaan van voorovergebogen zwoegen.

Het is een mooi gezicht en misschien komt het door het beeld van de fietsers en wat ik erbij bedenk, maar op zo’n moment besef ik dat het een privilege is dat ik die dag wederom mag gaan doen wat mij het beste past.

Flow-momenten

Het is niet vanzelfsprekend en het gebeurt ook niet automatisch dat je het geluk ervaart van het vinden van je roeping. Voorbeelden zat in mijn omgeving waar het anders heeft uitgepakt.

Het is een voorrecht als je kunt doen waar je voor gemaakt bent. Het brengt mij veel, elke dag. Ik kan me op een heerlijke manier verliezen in mijn werk. Als ik bijvoorbeeld aan het schrijven ben, of wanneer ik met een cliënt in een coachingssessie zit.

Ik voel me dan op een prettige wijze uitgedaagd. Het is alsof ik niet anders kan dan zo diep mogelijk in mijzelf te gaan en daar een plek te vinden waar ik mij volledig in kan leven in wat het schrijfwerk op dat moment van mij vraagt, of in datgene wat nou precies mijn cliënt op dat moment beroert.

Het zijn magische flow-momenten in een tijdloze wereld waarin alles klopt.

Succes

Als ik dat vertel van die flow-momenten dan zeggen anderen mij wel eens: ‘Dat klinkt ook niet erg zakelijk. Je moet toch ook gewoon je geld verdienen?’

‘Ja’, zeg ik dan, ‘maar het verkopen is gestopt.’

Dat roept natuurlijk fronsende blikken op, dus ik leg het uit.

Succes heeft voor mij in de afgelopen jaren een heel andere lading gekregen. Natuurlijk is het nodig dat ik voldoende geld verdien om in mijn behoeften te kunnen voorzien. Maar het staat niet meer centraal. Het is niet meer het allesoverheersende doel van mijn ondernemerschap.

Er zijn tijden geweest dat het dat wel was. Het paradoxale is dat geld verdienen me juist in die tijden als een moeizame en zware taak voorkwam. Ik ging er gebukt onder en het verdrong de waarde waarom ik het ondernemen begonnen was. Dat is vrijheid. In plaats van mij vrij te voelen, voelde ik mij gevangen. Er moest geld verdiend worden, anders was mijn ondernemerschap niet geslaagd.

Succes is tegenwoordig veel meer synoniem met mijn werk goed doen, het beste leveren dat ik mijn cliënten te bieden heb, diepgang en creativiteit in het werk leggen en uiteindelijk vervulling vinden. De financiële inkomsten die daaruit volgen zijn als het ware een bijwerking van dat streven. De geldelijke beloning komt soepel en als vanzelf als ik maar trouw blijf aan mijn waarden.

Het verkopen is gestopt. Ik heb een missie te vervullen. Daarvoor draag ik een boodschap uit. En gedurende het uitdragen van die boodschap komen er cliënten op mijn pad, die ik uiteraard wel aanspreek. Zo eenvoudig werkt dat.

Financiële doelen

Daniel Pink verhaalt in zijn boek Drive over een onderzoek dat gedaan is onder kunstenaars. In dat onderzoek kwam iets opmerkelijks naar voren.

Schilders en beeldhouwers die intrinsiek gemotiveerd waren – die dus hun beloning vonden in hun werkplezier, in het ontdekken van dingen en in het aangaan van creatieve uitdagingen – bleken meer weerbaar als ze zich door financieel moeilijke tijden heen moesten slaan dan kunstenaars die door hun inkomsten gedreven werden.

Wat vervolgens ook bleek was dat ze door te volharden in die intrinsieke motivatie, ze uiteindelijk hun extrinsieke beloningen (geld en creatieve erkenning) wel ontvingen.

Het is bijzonder om vast te stellen dat onthecht zijn van extrinsiek resultaat juist dat extrinsieke resultaat oplevert. Anders gezegd: financiële doelen helpen je niet per se in je werk. Plezier en een warm gevoelde drijfveer om ervoor te gaan, kunnen belangrijker bijdragen aan het uiteindelijk verdienen van een inkomen. Dit komt sterk overeen met hoe ik succes en beloning in mijn werk ervaar.

Vrijheid

Als je je werk ervaart zoals ik dat doe, dan is je werk je werk niet meer. Het is het leven zonder lijnen die scheiden. Je kunt je er dan ook niet aan onttrekken dat je dit elk ander gunt. Niet uit altruïsme, maar door het simpele feit dat je je realiseert dat als het zo voor iedereen werkt in deze wereld, het totaalpakket automatisch een stuk aangenamer wordt. Het voordeel komt dus terug bij jezelf.

Coaching heeft mij in grote mate geholpen om in deze mooie positie te komen. Ik ben er vast van overtuigd dat coaching een houvast aan de wereld te bieden heeft.

We leven in een tijd waarin we oude ankers, zoals de kerk, de staat en het strak geleide grootbedrijf aan het loslaten zijn. Het hiërarchische denken zien we steeds meer als een beperking, ook al was het ook ooit onze veiligheid.

We willen steeds meer ons eigen pad uitleggen, een eigen creatieve weg inslaan die past bij onze uniciteit. Dat klinkt als een aantrekkelijke weg naar volledige vrijheid, maar hij roept ook veel onzekerheid op. Want hoe ga je dat dan doen? Hoe ga je jezelf ontdekken? Hoe ga je je vrijheid invullen? Hoe zorg je dat je jezelf ontplooit?

En, heel simpel, hoe zorg je dat er ook nog brood op de plank komt?

Een aangewezen hulpbron

Dit gaat om het vormgeven van een niet lichtzinnige rol, want deze vorm van vrijheid vereist dat je een grote verantwoordelijkheid neemt. Anders gaat het niet werken. Voor jezelf niet en voor dat totaalpakket van de wereld niet.

Coaching is in mijn visie een aangewezen hulpbron voor het volbrengen van deze zoektocht. Coaching is namelijk onafhankelijk. Zij is neutraal, er ligt geen geloof of politieke overtuiging aan ten grondslag. Zij is objectief en maakt niet afhankelijk. Integer uitgevoerde coaching biedt ook veiligheid.

Ik geef toe, mijn mening lijkt gekleurd, ik ben zelf een coach. Maar dat is ook meteen de vakkundige reden waardoor ik beoordelen kan dat coaching hout snijdt.

Zonder coaching was ik niet gekomen waar ik nu sta. Ik had je niet kunnen vertellen over mijn flow-momenten en mijn succes-beleving. Coaching heeft mij ervan bewust gemaakt hoe ik deze zaken in mijzelf aan kan boren. En is dat niet exact de essentie van wat wij mensen zoeken?

Coaching gaat over het creëren van een groot zelfbewustzijn. Over het ontdekken van je eigen potentieel en hoe je dat potentieel verder kunt ontwikkelen. Coaching maakt je autonoom, sterk en zelfvoorzienend.

De belangrijkste plek op aarde

Door coaching kun je gaan werken aan jezelf. Jezelf! Dat is voor ieder individu de belangrijkste plek op aarde. Het is de plek waar je het grootste verschil kunt maken.

Je kunt namelijk proberen de wereld te verbeteren, of je kunt proberen je naaste te veranderen; het is allemaal onbegonnen werk. Je hebt er gewoon geen invloed op, ook al denken we graag van wel.

Het is daarentegen veel slimmer om aan jezelf te werken. Dat geeft je de macht en de kracht in handen om die wereld anders te beleven.

Je kunt de wereld niet vormen naar jouw wensen. Je kunt wel vormen hoe jij in de wereld staat en hoe jij met de wereld omgaat. En doe je dat, dan plotseling – hoe wonderlijk – vormt zich toch die wereld naar jouw hand. Het blijkt allemaal perceptie.

Een echt gesprek

Nou zijn er vele vormen van coaching. Of liever moet ik zeggen: er zijn vele interpretaties van coaching. Dat komt doordat er veel onduidelijkheid bestaat over wat coaching dan wel is. Dus ik wil graag nog even aandacht geven aan wat ik eronder versta.

Eén van de belangrijkste eigenschappen van het mens-zijn, zo niet de belangrijkste, is het vermogen om een echt gesprek aan te gaan.

‘Informatie wordt alleen betekenisvol, leidt alleen tot echt begrip, zo niet tot wijsheid, via reflectie. Een echt gesprek is in feite een gezamenlijke reflectie waarbij we een gezamenlijke betekenis ontwikkelen, en soms een creatieve betekenis.’

Dit zegt Theo Compernolle in Ontketen je brein. Het is niet zijn vooropgezette intentie, maar hij geeft hier haast een definitie van coaching. Als ik even wat knip en plak:

Coaching is het voeren van echte gesprekken waardoor in een proces van reflectie en co-creatie werkelijk begrip ontstaat en wijsheid.

Het draait dus om echte gesprekken. Daar gebeurt het blijkbaar.

Onverdeelde aandacht

Wat is er zo belangrijk aan een echt gesprek?

In een echt gesprek schenk je elkaar onverdeelde aandacht.

Helaas is onverdeelde aandacht een zeldzaamheid in onze wereld. Er zijn in het hele mensdom nog nooit zo veel prikkels geweest die onze aandacht opeisen als nu. In de jaren 80 – vóór internet! – klaagden we al over een overload aan gelijktijdige, ongevraagde prikkels. Dat werd toen al erkend als een serieus probleem. Sindsdien is dat probleem geëxplodeerd met cijfers die in de 1000-tallen lopen.

In onze tijd zijn veruit de meeste gesprekken die we voeren geen echt gesprek. Oh, we denken vaak van wel, maar intussen is de telefoon al 3 keer gegaan, is er iemand binnengelopen, hebben we Facebook en Twitter gecheckt. We zijn met te veel dingen bezig om ook nog serieus te nemen aandacht aan de ander te geven.

En als de mobiel af staat en de deur op de grendel zit, dan nog – wees eens eerlijk – hoe diep en onverdeeld zit je echt in het gesprek? Of komen er misschien al gedachtes langs over de komende afspraak die staat te dringen, of over to-do’s die nog even snel dienen te gebeuren?

Onverdeelde aandacht is heel kostbaar. Maar onmisbaar in een echt gesprek. Onverdeelde aandacht is de kern van het woordje ‘echt’. Alleen onverdeelde aandacht leidt tot reflectie en co-creatie. Ik wil nog wel een stapje verder gaan: alleen onverdeelde aandacht maakt spreken met elkaar zinvol!

Socrates over coaching

Coaching gaat niet over de inhoud van de coach; het gaat niet over lesgeven, kennisoverdracht of advisering. Het gaat over de inhoud van de ander, de gesprekspartner van de coach. De coach is niet meer – maar ook niet minder – dan een procesbegeleider.

De gesprekspartner krijgt dus de onverdeelde aandacht van de coach. Afgesproken!

De coach doet wat Socrates al deed. Coaching is eeuwenoud. We zijn het aan het herontdekken.

Ik lees in Socratisch Motiveren van Martin Appelo het volgende:

‘Mensen konden volgens Socrates met een dialoog worden geholpen om tot ware zelfkennis te komen. Vooral in de boeken van Plato is te lezen hoe Socrates over vrijwel elk onderwerp met anderen in gesprek ging om bij hen de essentie van hun opvattingen te openbaren.’

Socrates stelde voor zichzelf: ‘Ik weet maar één ding, en dat is dat ik niets weet.’

Hij huldigde het uitgangspunt dat hij een ander maar weinig kon leren door hem of haar zijn kennis op te leggen. Hij ging dus het gesprek aan op een andere dan de gebruikelijke manier. Hij reikte geen alternatieven aan en gedroeg zich niet als een leraar of goeroe.

Hij wierp zich op als een oprecht geïnteresseerde gesprekspartner. Hij stelde vragen om naar boven te halen wat al in iemand aanwezig was. Daarvoor moest hij onverdeelde aandacht geven, want hij realiseerde zich dat hij zijn eigen meningen – die zich uiteraard ook bij hem voortdurend opdrongen – niet mee mocht laten spelen. Alleen op die manier kon hij een volledige, open en onbevooroordeelde interesse in de ander stellen.

Deze dialogen leidden tot introspectie en zelfonderzoek bij zijn gesprekspartners en uiteindelijk tot een zelfkennis die eerlijk en zuiver was. Hij drukte de ander al vragend met de neus op de feiten. Hij pelde de ui af tot de kern van de zaak zich ontvouwde. Datgene dus waar het in diepste essentie bij de ander om ging.

Er zijn meer analogieën met het hedendaagse coachen. Bij Socrates was het de ander – de gesprekspartner – die zelf het werk deed. Dat is ook in ‘moderne coaching’ een krachtig grondbeginsel.

En Socrates ging pas op zijn Socratische manier met mensen in gesprek als er voldoende ‘nood’ bij hen was. Zij dienden zelf de bereidheid te hebben het gesprek te willen. Een hedendaagse coach doet, als het goed is, niet anders. Dit is een belangrijk ethisch uitgangspunt dat ook een praktisch belang dient. Coaching dient aanvaard te worden. Als het wordt opgelegd werkt het eenvoudigweg niet.

Waar individu en de wereld samenvallen

Het is dus al zo oud als Socrates: coaching gaat over het voeren van èchte gesprekken!

Dat is een zeldzaam en kostbaar goed in ons haastige tijdperk. Om verder te komen heb je als mens ruimte voor reflectie en introspectie nodig. Dan vind je de handvatten in jezelf: je talenten. Dan vind je ultimo je roeping.

Het is daarom dat coaching zo’n cruciale rol voor het individu alsook voor de wereld spelen kan. Want coaching raakt het punt waar de ultieme behoefte van het individu en de wereld prachtig samenvallen.

Dat punt is door Aristoteles, die andere grote Griekse filosoof, kernachtig benoemd. Hij brengt ons daarmee terug naar de oorsprong van dit verhaal:

‘Daar waar de noden van de wereld je talenten overlappen, ligt je roeping.’

Print Friendly, PDF & Email

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Coacht en schrijft op en over thema's van het leven - Professional Certified Coach - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat we ons leven hier kunnen vormgeven op een manier die iedereen gelukkig maakt.'

0 comments… add one

Leave a Comment

Privacyverklaring