Vreedzame oorlogvoering

Dit artikel is ook verschenen in Het Parool van 18 maart 2021, zie: Opinie: ‘Het milieu móet onderdeel van de formatiebesprekingen zijn’


 

In 1992 kocht ik De grenzen voorbij van milieudeskundige Donella H. Meadows e.a. Het alarmerende boek droeg als ondertitel: Een wereldwijde catastrofe of een duurzame wereld. Het was het vervolg op het Rapport van de Club van Rome, dat exact twintig jaar ervoor verschenen was. De wetenschap kondigde naderende rampspoed aan, maar in 1992 – laat staan in 1972 – maakten we ons weinig druk om een duurzame wereld.

Er volgden nog vele waarschuwingen, we bleven de problemen voor ons uitschuiven. Nu, anno 2021, zijn we de rampspoed aan het consumeren. Smeltende ijskappen, stijgende oceanen, hittegolven, droogtes, hoosbuien en orkanen. Ook in Nederland ontkomen we niet aan de ellende. De winters zijn gekrompen tot een stuiptrekking van een weekje vorst en in de zomers tikken we de veertig graden aan. Het zijn voorbodes van wat ons nog te wachten staat. Half liggend onder de zeespiegel, zijn we een makkelijke prooi. Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, de hele Randstad is in gevaar.

Gedurende 2019 en 2020 sprak ik in het kader van Operatie Klimaat van Milieudefensie met willekeurige mensen op straat over de klimaatcrisis. Met tientallen vrijwilligers in het land hebben we in anderhalf jaar meer dan 5.000 gesprekken gevoerd. Meer dan 90 procent van onze gesprekspartners toonde zich ongerust tot zeer ongerust. Met hun zorgen sloeg Operatie Klimaat de brug naar de politieke partijen. We hebben ze onze bevindingen voorgelegd. We wilden ze wakker schudden.

En gelukkig, er werd bewogen – eindelijk óók bij de zo belangrijke grote middenpartijen. Met 17 maart in aantocht, zorgde de kiezersdruk voor urgentie. In vrijwel alle partijprogramma’s heeft het klimaat een prominente plaats gekregen. Dat momentum moeten we vasthouden. In het nieuwe regeerakkoord moet het klimaat stevig verankerd zijn. Er is vijftig jaar te lang getalmd.

Er zijn ingrijpende maatregelen nodig. Ze zullen pijn doen. Zover is het gekomen. De grote zorg is natuurlijk dat ideologische verschillen daadkracht blijven blokkeren. De vraag is daarom: zal het lukken om bij de formatieonderhandelingen de partijpolitiek opzij te zetten als het gaat over het klimaat? Dat is immers geen zaak van of links of rechts, maar van iedereen. En van nu of nooit!

In haar boek Over het politieke (2005) legt de Belgisch-Britse politicologe Chantal Mouffe uit dat de strijd tussen ideeën en belangen een wezenlijk element is van de menselijke natuur. Dat mogen we nooit negeren of ontkennen. Die strijd hoort bij ons zoals het ademhalen. Maar om te voorkomen dat we elkaar voortdurend in de haren vliegen, hebben we de democratie bedacht, een manier van vreedzaam oorlog voeren. Zij stelt ons in staat om onderlinge conflicten die nooit kunnen worden opgelost, te beheersen.

De wij/zij-tegenstelling is altijd aanwezig in de politiek. Die is niet met rationele argumenten weg te onderhandelen. Mensen willen in staat zijn hun hartstochten te mobiliseren. Daarom moet, volgens Mouffe, democratische politiek een partijdig karakter hebben. ‘We zouden moeten weigeren gehoor te geven aan de oproep van postpolitieke theoretici om “voorbij links en rechts” te denken’, zegt ze (p. 12).

Consensus is noodzakelijk maar deze dient met dissensus gepaard te gaan. Anders gezegd: we moeten het samen eens worden en tegelijk dienen we te respecteren dat we het over bepaalde, diep gevoelde waarden nooit eens zullen zijn. De politieke paradox.

Het antwoord op de zojuist gestelde vraag is dan ook: de partijpolitiek zal en kan niet opzij worden gezet. Dat is een onuitvoerbare opdracht. Onze democratie is gebouwd op het conflict.

Er is maar één manier: de formatieonderhandelingen aangaan als vanouds. Intussen moeten milieuorganisaties, activisten, wetenschappers en andere partijen die als toeschouwers rond de tafel staan, aanhoudend van zich laten horen. De politieke paradox vereist dat.

Het democratische model erkent dat onze menselijke hartstochten onloochenbaar zijn. Tegelijk reikt het ons spelregels aan om via vreedzame oorlogvoering toch tot een werkende wereld te komen. Het is het systeem waar we vertrouwen in moeten hebben. Ook voor het klimaat.

Bron foto boven artikel: gedeeltelijke schermafdruk van de homepage van de Tweede Kamer (12 maart 2021)

Print Friendly, PDF & Email

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Coacht en schrijft op en over thema's van het leven - Professional Certified Coach - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat we ons leven hier kunnen vormgeven op een manier die iedereen gelukkig maakt.'

4 comments… add one
  • Huub Koch 13 mrt 2021, 13:44

    Dat de strijd tussen ideeën en belangen een wezenlijk element is van de menselijke natuur kan ik me voorstellen. Dit ligt ook in het verlengde van de traditionele dichotomie tussen kunst en commercie. Vreedzaam oorlog voeren lijkt me echter een contradictio in terminis. Geweld en oorlog zijn nu eenmaal een pittig koppel met een lange staat van dienst.

    Wie weet of partijpolitiek ooit opzij wordt gezet. Je noemt het een onuitvoerbare opdracht. Onze democratie is gebouwd op het conflict. Tegelijkertijd vervolg je: het democratische model erkent dat onze menselijke hartstochten onloochenbaar zijn. Tegelijk reikt het ons spelregels aan om via vreedzame oorlogvoering toch tot een werkende wereld te komen. Het is het systeem waar we vertrouwen in moeten hebben. Ook voor het klimaat.

    Of vertrouwen hebben in ‘het systeem’ werkbaar is betwijfel ik. Zoals de praktijk al eeuwen heeft laten zien is datzelfde systeem een schaduwwereld vol intriges en het democratisch theater waar het zich afspeelt een slangenkuil vol list en bedrog. Wie dat vuige spel beheerst kan het jaren volhouden en wordt er steeds beter in. Ik hoef geen voorbeelden te geven lijkt me.

    Het leven zelf is ook een systeem waarin je je weg moet weten om te kunnen overleven. Met een vreedzaam oogmerk oorlog voeren bestaat overigens wel. Het is de kunst van het grenzen stellen, de hoogste vorm van deze discipline heet ‘winnen zonder strijd’. Tussen ideeën en belangen zouden we de wijsheid moeten vinden. Helaas leent het huidige klimaat zich daar niet voor. Zo blijft er maar één weg over: het kan vriezen en kan dooien, dus zorg dat je kippen veilig zijn.

    Fijne dag Stan.

    Huub

    • Stan Lenssen 13 mrt 2021, 15:00

      Vreedzaam oorlogvoeren ís een contradictio in terminis Huub. Misschien is het dat wat partijdemocratie ook zo verwarrend maakt. We doen iets wat in zichzelf tegenstrijdig is en toch gebeurt het. Chantal Mouffe is hier duidelijk over.

      Partijpolitiek opzij zetten kan zeker wel in mijn gedachtengang. Alleen, ideologieën zullen blijven. We zullen elkaar blijven bekijven, de morele en ideologische conflicten verdwijnen niet. Het is dus maar welke naam je het beestje geeft.

      Toch moeten we het samen doen op deze planeet, we zijn allemaal tot elkaar veroordeeld. Het is daarom belangrijk dat we met elkaar in gesprek blijven en elkaar trachten te begrijpen. Het democratische spel hoeft niet vuig te zijn. Mensen hebben het beste met de wereld voor; daar geloof ik in. We handelen en denken echter vanuit verschillende morele matrices. Dat is een intuïtief proces. De ratio komt achteraf, als een verantwoording. Vanwege dat intuïtieve karakter is het zo lastig om onze eigen morele matrix te overstijgen en begrip te hebben voor die van de ander. De democratische vloer beoogt een platvorm te bieden om dat toch te bereiken. Ik las zojuist een prachtig boek waarin dat overtuigend wordt betoogd: Het rechtvaardigheidsgevoel van Jonathan Haidt. Jazeker, dit is een leestip 😉

      Helaas, en inderdaad, om jou wat de kippen betreft te beamen, neemt het klimaat daar de tijd voor? Voor ons gekibbel en gebrekkige vermogen elkaar te begrijpen? Ik durf er niet op te gokken.

      PS
      Intussen geef ik de moed niet op. Morgen luiden we het Klimaatalarm. We laten landelijk oorverdovend van ons horen, zodat het nog nagalmt op verkiezingsdag, aanstaande woensdag. Sluit je aan als je zin hebt. Je kunt erbij zijn vanuit huis. Hier is de link: https://klimaatmars2021.nl/

      Groeten en mooie dag,
      Stan

  • Huub Koch 13 mrt 2021, 17:29

    Moedeloosheid is inderdaad geen optie. Het lastige van activisme – ik ben een ervaringsdeskundige – is dat ze binnen het systeem plaatsvindt. Deze week heeft Lex Bohlmeijer van de Correspondent een gesprek met Willem Schinkel dat deze problematiek aankaart. Willem Schinkel, hoogleraar Sociologie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam is een van de scherpste denkers van onze tijd. Hij neemt een radicale positie in ten aanzien van de politiek, links van links zoals hij dat noemt. Zijn nieuwste boek, Pandemocratie, dat in mei verschijnt, is een vlijmscherpe analyse van de manier waarop de politiek omgaat met de pandemie (en met het klimaat). Hij noemt het necropolitiek, een politiek van de dood. Het laat nog eens op schrijnende wijze zien hoe de politiek altijd al functioneert. Binnen enge grenzen, en vooral zonder verschil. Terwijl leven woekering is binnen verwevenheid. Jazeker, een luistertip… 😉 https://soundcloud.app.goo.gl/7VJpj9PmXmkaTRJV7

Cancel reply

Leave a Comment

Privacyverklaring