Waarom meesterlijke doelen NIET concreet zijn

Als je doel Ithaka is en je vertrekt daarheen,
dan hoop ik dat je tocht lang zal zijn,
en vol nieuwe kennis, vol avontuur.

Vrees geen Laistrigonen en Kyclopen, of een woedende Poseidon;
je zult ze niet tegenkomen op je weg, als
je gedachten verheven zijn, en emotie
je lichaam en geest niet verlaat.

Ga naar de warenhuizen van Fenicië,
neem er het beste uit mee.
Ga naar de steden van Egypte, en
leer van een volk dat ons zoveel te leren heeft.

Verlies Ithaka niet uit het oog;
daar aankomen was je doel.
Maar haast je stappen niet;
het is beter dat je tocht duurt en duurt
en je schip pas ankert bij Ithaka,
wanneer je rijk geworden bent
van wat je op je weg hebt geleerd.

En mocht je vinden dat Ithaka arm is,
denk dan niet dat het je bedroog.
Want je bent een wijze geworden, hebt intens geleefd,
en dat is de betekenis van Ithaka.

Dit zijn strofen uit het beroemde gedicht Ithaka van Konstantinos Kavafis. Het verwijst naar de bijna eindeloze reis die Odysseus na de Trojaanse oorlog terugbrengt naar zijn eilandrijk Ithaka. Maar meer nog is het de metafoor van de ontdekkingstocht waartoe elk mens in zijn leven uitgenodigd wordt.

Je bent gemaakt om te ontdekken

Als ons brein een persoonlijkheid was en het mocht een wens doen, dan zou het hoogst vermoedelijk vragen om een levenslange odyssee. Niets anders dan dat, want het enige dat het brein werkelijk bevredigt, is ontdekken.

Het brein is gemaakt om te leren. En de persoonlijkheid van het brein, is de eigenaar van het brein: jij. Er is een sterk verband tussen die persoonlijkheid en de ontdekkingsreis van het brein.

Het brein vormt zich naar alles waar het aan wordt blootgesteld. We noemen dat neuroplasticiteit.

De ontdekkingsreis vormt het brein. Jij bepaalt waarlangs de ontdekkingstocht voert. Jij vormt daarmee jezelf. Zing je veel onder de douche, dan ontwikkel je de muzikant in je, zelfs al heb je het raspende stemgeluid van Rod Stewart of Joe Cocker. En evenzo geldt: als je jezelf aanwendt om veel kritisch te klagen, dan vorm je jezelf tot een sombere cynist. Het is maar net wat jij je omgeving gunt.

Verwen dat brein met een interessante odyssee. Je doet niet alleen jezelf een plezier.

Meesterlijke doelen

Letterlijk reizen kan een interessante odyssee geven. Maar voor de echte reis hoef je de deur niet uit. Die ontvouwt zich vanbinnen.

Hoe stippel je die het beste uit?

Mensen stellen doelen. Odysseus had Ithaka. Heel concreet.

Homerus schreef de Odyssee circa 800 voor Christus. Onze breinen hebben sindsdien flink wat mijlen afgelegd. Uit modern onderzoek weten we nu iets zeer verrassends over doelen. Odysseus kon het onmogelijk weten, maar Homerus had er misschien wel een vermoeden van.

Dit aspect is zo verrassend dat zelfs veel ‘wijze goeroes’ van het heden er maar niet aan willen geloven: een doel hoeft niet concreet te zijn! Sterker nog: liever zelfs niet, als het om het hoofddoel van je leven gaat!

Dat klinkt erg tegendraads. Hoe zit dat?

Wetenschappers Gabriele Oettingen en Traci Mann hebben veel onderzoek gedaan naar hoe mensen doelen stellen en naar de effectiviteit van de verschillende manieren daarvan. Ze ontdekten onder andere 2 soorten doelen (IK2, Margriet Sitskoorn):

  1. Performance goals
  2. Mastery goals

Het verschil zit hem in de formulering van het eindresultaat. Bij performance goals wordt dat omschreven in termen van het behalen van een bepaalde standaard: ‘Ik wil 10.000 euro ophalen voor het goede doel.’ Bij mastery goals wordt het omschreven in termen van het ontwikkelen van een vaardigheid: ‘Ik wil beter worden in fundraising.’

Het onderzoek van Oettingen en Mann wijst erop dat mastery goals er meer toe leiden dat je je blijft inzetten voor het behalen van je doelen. Het lijkt erop dat mastery goals je meer succes opleveren dan performance goals.

Dat is bijzonder, want ze zijn minder concreet. En we leken er nu toch zo van overtuigd dat hoe concreter je doel, hoe groter de kans van slagen. Tijd voor een paradigma shift?

Het meta-doel en de stuwende kracht

Voor een paradigma shift is het nog wat te vroeg, want, zoals ik je zal laten zien, kan het mastery goal niet zonder het performance goal.

Wat waren ook alweer de redenen voor het concreet omschrijven van je doelen?

Die vinden we onder andere in 2 belangrijke gedachten: enerzijds kun je meten wanneer je je doelen hebt bereikt; anderzijds is het eenvoudig er een stappenplan aan te koppelen door tussendoelen te benoemen die je naar het beoogde einddoel brengen.

Aan beide gedachten is echter lastig invulling te geven wanneer je met een mastery goal werkt. Toch beseffen we heel goed dat die invulling wel nodig is. Tenminste, als je het behalen van resultaat enige kans van slagen wilt geven.

Daar komt dan het performance goal te hulp. Ik zal het toelichten aan de hand van een voorbeeld uit mijn eigen leven:

Het zal je niet zijn ontgaan dat ik een belangrijke ambitie heb: ik wil een steeds betere coach worden. Dat is een helder geformuleerd mastery goal.

Lastig daaraan is dat er geen meetbaar eindpunt aan hangt. Immers: wat is dat, een steeds betere coach? Hoe ziet dat eruit? Ik kan het niet zeggen. Het is niet zichtbaar of tastbaar; het is eerder een gevoelskwestie. En welke vooruitgang ik ook maak, het kan altijd weer beter.

Dit doel leent zich tevens slecht voor een concreet stappenplan. Want zowel het vak coaching als ik ontwikkelen zich voortdurend. Daar zit een grote component in van ‘go with the flow’. Een mix van vaktechnische groei en persoonlijke groei, waarbij die twee voortdurend haasje-over spelen.

Allemaal niet heel concreet. Het is zogezegd mijn odyssee, één grote ontdekkingstocht.

Maar ik heb wel steeds concrete plannen om delen van die tocht af te leggen. En als ik dan zo’n deel heb afgelegd, komen er weer andere concrete plannen op voor een deel dat zich nieuw aan me ontvouwt. En je voelt hem al: hier doen performance goals hun intrede.

Want bijvoorbeeld: delen van die ontdekkingstocht bestaan uit opleidingstrajecten. Een opleiding heeft een heel duidelijk eindpunt, bijvoorbeeld een eindtoets. Dat is erg concrete meetbaarheid op een klip en klaar tijdstip.

Ook zijn er stappenplannen. Een traject duurt bijvoorbeeld 2 jaar, met tussendoor meetmomenten en belangrijke bijeenkomsten. Alles heel duidelijk afgebakend in tussendoelen en stappen.

Het is een cyclus van steeds nieuwe ontwikkelsprongen die zich in mijn odyssee cumuleert. De ene keer is het een opleidingstraject, de andere keer een ervaringstraject. Het is een leren dat nooit stopt. Mijn brein smult ervan, dat weet ik zeker.

In die herhalende cyclus zie je hoe mastery goal en performance goals elkaar nodig hebben en versterken. Het eerste als een soort meta-doel dat eigenlijk nooit verdwijnt. En de performance goals die stuwkracht geven en zorgen dat er voortgang in blijft.

Blunders om te bloeien

Met het inzicht van mastery goal en performance goal krijgt het woord succes een andere lading.

Wij zijn van nature zeer gericht op de performance goals. Die mogen niet mislukken. Maar zit het niet anders? Zijn dat niet de momenten voor ons om te leren?

En de lering is het grootst als je struikelt. Het mag dus misgaan met de performance goals. Daar wordt onze reis rijker van. Het mastery goal is er zeer mee gediend en ook ons meesterschap groeit.

Odysseus maakte massa’s blunders op zijn reis. Homerus liet hem vele manschappen verliezen vooraleer hij überhaupt tot grote inzichten als het Paard van Troje kwam. Het werd een rijke reis, vol ervaringen en groei.

Ook als ondernemer mag je blunderen. Een performance goal niet gehaald betekent steeds een nieuwe les geleerd.

Ik moet nog vaak denken aan wat ik ooit las in de biografie van Joop van den Ende (door Henk van Gelder). Hoe hij zich met de musical Cyrano de Bergerac in de nesten had gewerkt. Na afloop van de laatste voorstelling bleef er een schuld over van boven de miljoen. Een faillissement leek onherroepelijk. Maar niet voor Joop. Hij kreeg 10 jaar de tijd om zijn schuld af te lossen. Maar hij had zoveel geleerd dat hem dat in 3 jaar lukte.

Zelfs op de rand

‘Je moet het voor eens en voor altijd opgeven je over succes of mislukking zorgen te maken’, zei Anton Tsjechov. ‘Bekommer je er niet om. Je hebt de plicht dag in dag uit rustig door te werken, op onvermijdelijke fouten en mislukkingen voorbereid te zijn – en laat andere mensen maar oordelen.’ (Uit Zen als levenskunst, Margrit Irgang.)

Waarom zei Tsjechov dat? Hij had tuberculose, zat bloed opgevend en stervend in het kuuroord Badenweiler.

Zelfs op de rand van het leven gaat de groei gewoon door. Het ontdekken wil nooit stoppen. In fouten en mislukkingen vinden wij nieuwe wegen in de richting van meesterschap. Los van wat anderen van ons falen vinden, los van onze levensfase, die zoektocht brengt ons vervulling.

Je komt nooit bedrogen uit

Ons meesterdoel motiveert ons intrinsiek. Het spoort aan tot grote inzet. Meer dan de concrete doelen die wij ons gewend zijn te stellen. We falen vaak in die concrete doelen. Moeten we die concrete doelen dan maar weggooien?

Het gaat eerder om een andere benadering. Ze zijn de tussenstations op onze reis. Er onverbrekelijk mee verbonden. Zonder hen is er geen reis. Ze stellen ons regelmatig teleur. En dat is prima, want het is beter dat je tocht duurt en duurt.

Het oordeel van anderen telt niet, leert Tsjechov ons. Wat wel telt, zijn jouw zuivere gedachten, eveneens vrij van oordeel. Jouw oprechte intentie om je tocht gewetensvol te volbrengen, maakt dat niets je ooit kan deren.

Want:

Vrees geen Laistrigonen en Kyclopen, of een woedende Poseidon;
je zult ze niet tegenkomen op je weg, als
je gedachten verheven zijn, en emotie
je lichaam en geest niet verlaat.

Wij zijn gemaakt om onszelf tot een volledig mens te maken. Zo steekt ons brein in elkaar. Het wil niets liever dan die innerlijke odyssee. Ithaka bedriegt je nooit, hoe zij zich ook aan jou ontvouwt. Zij heeft maar één bedoeling; dat is het doel te zijn dat je de reis cadeau geeft.

Print Friendly, PDF & Email

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Coacht en schrijft op en over thema's van het leven - Professional Certified Coach - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat we ons leven hier kunnen vormgeven op een manier die iedereen gelukkig maakt.'

5 comments… add one
  • Liliane Limpens 14 jun 2016, 13:48

    Bedrijfsdoelen, [meerjaren] plannen niet concreet maken, dit doe ik intuïtief al vanaf 1999. Elke dag. Ondanks het veelvuldige, en ook dwingende en natuurlijk goedbedoelde, advies van ‘ondernemers-expert’ om wèl de weg voor de komende jaren nauwgezet te beschrijven. Vanaf de zijlijn hoor ik uitsluitend het luide: “Beloop de gangbare ondernemersroute, registreer in detail de weg die je zult gaan! Doe maar, dat is echt het allerbeste. Je targets worden meetbaar!”.

    Dit advies is in wezen strijdig met het ondernemerschap, het leidt mijns inziens eerder tot mislukking, dan tot Lukking. Omdat de link met het innerlijk onder druk wordt gezet. Het innerlijk wil zoveel mogelijk natuurlijke groei, in [relatieve] vrijheid. Ondernemers zijn geen spoorreizigers, ondernemers zijn de nieuwe wegleggers [met vrije materiaalkeuze], de ontdekkers.

    Mijn bedrijfsdoel zit diep in mijn systeem, en is niet nader in een plan uitgeschreven. Nooit niet. De kernreden is dat ik zo mijn wendbaarheid behoud. Door de mogelijkheid om alle kanten op te bewegen – in een zelfgekozen snelheid [waaronder snelheid 0] – kan ik spelen met nieuwe realiteiten van alledag. Ontdekken, dat is wat het brein, het leven, de ondernemer energie geeft.

    Coaches die ondernemers niet adviseren zijn eigenlijk de beste…

    • Stan Lenssen 14 jun 2016, 14:53

      Met recht een meesterlijke doelstelling die jij met je meedraagt Liliane.
      Daarnaast kan ik jouw stelling onderschrijven dat coaches die ondernemers niet adviseren de beste zijn. Een vakkundige coach gaat niet op de stoel van adviseur te zitten. Een coach heeft de rol van procesbegeleider. Door aan de client de juiste vragen te stellen, komt deze zelf tot antwoorden. Dat zijn antwoorden die dan ook volledig en warm gedragen worden. De kans dat ze tot realiteit gebracht worden is daardoor veel groter.
      Groet,
      Stan

  • Liliane Limpens 14 jun 2016, 15:28

    Ik neem aan dat je voornaam haar oorsprong vindt in Standaard. Jouw coachingswijze dient de Standaard te zijn, voor de groei van meer succesvolle ondernemers. Jawel.

  • Liliane Limpens 14 jun 2016, 15:33

    En dat zonder gebruik van chemische producten. Alhoewel, misschien zet nu het brein aan tot chemische processen…

Leave a Comment

Privacyverklaring