Waarom vragen we de wensgeest niet om geluk?

Als het buiten koud is en binnen warm, is het tijd voor sprookjes. Laten we er eens een tot leven wekken: de wensgeest uit de wonderlamp.

Stel jij hebt die wonderlamp gevonden. Natuurlijk ben je een rationeel mens; je gelooft helemaal niet in sprookjes. Wensen vervullen met een oude olielamp? Tja, dat zou wat zijn … maar het is wel flauwekul. Hij zal in elk geval fraai staan in de vensterbank – al is ie nodig aan een poetsbeurt toe.

Thuisgekomen met je vondst ga je direct aan de slag. Met een liefdevolle hand en een zachte doek bewrijf je het verweerde koper. Beetje bij beetje komt het glanzende goudgeel weer tevoorschijn.

En dan plotseling gebeurt het. Poef! … Een wolk vanuit het niets krijgt handen, een hoofd, een baard, een neus, ogen en een mond. Je kunt het niet geloven – en toch, daar is ie: de vriendelijke wensgeest. Bovendien spreekt hij je toe. Zijn warme, sonore stem doet je een belofte: ‘Je mag drie wensen doen. Hou je vooral niet in. Wat je ook verlangt, ik kan alles voor je vervullen.’

Ongelofelijk, denk je, en direct daarop opportunistisch: vraag niet hoe het kan, maar profiteer ervan. En jij vult jouw drie wensen in …

Helaas ga ik het sprookje hier stoppen. Dus of jouw wensen uitkomen? De tijd zal het je leren.

Onlogische lijstjes

Het is een interessante vraag die de wensgeest voorlegt. Hij daagt ons uit om na te gaan wat onze diepst gekoesterde verlangens zijn. Die vraag kan ons ontzettend veel over onszelf leren.

De wensgeest-vraag is door gedragswetenschapper Raj Raghunathan in de loop van ettelijke jaren aan honderden mensen voorgelegd. Het viel hem op dat de meeste mensen niet veel moeite leken te hebben met het beantwoorden ervan; ze waren er meestal snel uit. Minstens zo opvallend was dat hun wensenlijstjes over het algemeen behoorlijk eensluidend waren. Zij zagen er ongeveer als volgt uit (letterlijk uit Als je zo slim bent, waarom ben je dan niet gelukkig? (Raghunathan, 2016)):

  • Wens nummer 1: Veel geld – genoeg om alle kosten te dekken.
  • Wens nummer 2: Enorm veel succes en wat daar zoal bij hoort: roem, macht en respect.
  • Wens nummer 3: Geweldige / bevredigende relaties, vooral met familie en vrienden.

Zo op het eerste oog geen vreemde lijstjes. Toch is er iets merkwaardigs aan: ze zijn niet logisch!

Waarom we om de hete brij heen draaien

Gedragswetenschappers weten dat gelukkig zijn voor mensen heel belangrijk is. Het is vermoedelijk ons voornaamste streven in het leven. Dat gegeven maakt dat meest populaire wensenlijstje van zojuist behoorlijk ongeloofwaardig.

Waarom draaien we om de hete brij heen; waarom vragen we de wensgeest niet gewoon om geluk?

Heel intrigerend. Dat vond Raj Raghunathan ook. Hij is ons onlogische gedrag uit gaan pluizen en vond er drie belangrijke aanleidingen voor:

1. We vinden geluk te abstract

We kunnen het niet grijpen, hoe indringend het ook kan zijn als het aanwezig is – of juist afwezig. Geld, materieel bezit, zelfs een vrolijke dronk op een feestje; dat is allemaal veel tastbaarder. Geluk? Dat snappen we niet en doen we daarom gemakkelijk af als een flauw onderwerp. Het ‘fluency effect’ breekt ons hier op: als we iets moeilijk kunnen bevatten, maken we het graag klein en onbeduidend – wel zo veilig.

2. We hebben negatieve vooroordelen over geluk

Als je je gelukkig voelt, word je lui en egoïstisch. Ook denken we dat geluk slechts kortstondig duurt. Het is allebei niet waar. Gelukkige mensen zijn precies het tegenovergestelde van lui en egoïstisch; zij blijken gedreven, harde werkers (die daardoor vaak meer verdienen). Het zijn mensen die anderen inspireren. Bovendien zijn ze geneigd hun geluk te delen. Ze doen veel aan vrijwilligerswerk en doneren ruimhartig aan liefdadigheid. Ook is werkelijk geluk verre van kortstondig. Het is een duurzame gemoedstoestand van balans, veerkracht, en het besef te genieten van het leven plus dat leven aan te kunnen als het zich van zijn donkere kant laat zien.

3. We denken domweg niet aan geluk omdat het zo vanzelfsprekend is

Het heeft er alle schijn van dat geluk een uniek menselijk overlevingsmechanisme is. De vermaarde grondlegger van de positieve psychologie, Martin Seligman (2010), geeft er in zijn boek Gelukkig zijn kun je leren overtuigende argumenten voor. Je zag zo’n argument bij het vorige punt: gelukkige mensen zijn weerbaarder. Streven naar geluk is een natuurlijke drang. Van een natuurlijke drang zijn we ons vaak niet bewust. Dat kan goed verklaren waarom we geluk makkelijk over het hoofd zien.

Hoe onze wensen ons teleurstellen

Grosso modo kunnen we rustig stellen dat we geluk bagatelliseren. De wensgeest bewijst het met de spiegel die hij ons voorhoudt.

Goed, dan bagatelliseren we geluk; omdat we het flauw vinden, omdat we het zelfzuchtig vinden, omdat we het zo evident vinden. Maar wat maakt het uit? We vragen luid en duidelijk om al die andere dingen; onze dagen worden erdoor beheerst. Dan komt het toch vanzelf in orde? Zij vullen geluk toch automatisch in?

Ja, was het maar zo. Het is maar voor één van de drie wensen te bevestigen: geweldige / bevredigende relaties. Martin Seligman (2010) rekent ze echter niet eens tot de meest invloedrijke factoren. In zijn formule voor geluk deelt hij sociale relaties – inclusief het huwelijk – in bij de groep van relatief onbelangrijke externe omgevingsvariabelen. Het is misschien schokkend en teleurstellend, maar onze levensomstandigheden dragen in die rekensom slechts voor tien procent bij aan ons geluk.

‘Enorm veel succes’ dan; daar wordt ik toch zeker wél gelukkig van. Niet dus, succes werkt averechts. Nu gebiedt de eerlijkheid wel te zeggen dat dat vooral veroorzaakt wordt door de obsessiviteit die wij aan de dag leggen bij het najagen van succes. Wij maken er een wedstrijd van, waarbij het doel belangrijker wordt dan het middel. Terwijl de verrassing van het leven is dat het doel nauwelijks relevant is. Het draait veel meer om het traject dat richting de gestelde doelen leidt. Onze ontwikkeling op dat traject is hetgeen dat ons bevredigt. Margrit Irgang (2007) formuleert het fraai in Zen als levenskunst: ‘Ons vermeende doel is in werkelijkheid ons middel. We snellen op iets toe wat in feite de hele tijd al bij ons is.’

Aan de eerste wens als invuller van ons geluk – geld -, wil ik maar drie woorden besteden: (bijna) totaal onbelangrijk. Dat is niet omdat ik dat zou vinden, maar omdat er zoveel overtuigend onderzoeksmateriaal is dat die onbelangrijkheid bevestigt. Dat geldt trouwens voor veel van onze materiële behoeften. We hebben ze te bevredigen – tot op zekere hoogte! – maar voor de rest maken ze ons maar onrustig en gestresst (tussen haakjes: dat is heel verklaarbaar). We beseffen dan ook heel goed dat telkens tegemoet komen aan onze materiële verlangens niet tot werkelijke voldoening leidt. ‘Eigenlijk willen we gewoon vrij zijn van verlangen,’ schrijft Paul Smit in Verlichting voor luie mensen, ‘want op dat moment is er even innerlijke rust.’

De uitdaging van de wensgeest

Wat is de belangrijkste les van de wensgeest?

We zijn slecht op de hoogte van wat we willen halen uit ons leven.

Zodra hij voor ons staat met zijn belofte, vullen we pardoes in wat aan de oppervlakte speelt. Maar de geest daagt ons uit. Hij wil dat we dieper gaan; dat we graven naar die behoeften die wezenlijk voor ons zijn. Er ligt een ‘once in a lifetime’-kans. Die is dat waard.

Ons ontbreekt helaas zo vaak de rust. We jagen en ploeteren maar voort. Zo vissen we nooit uit wat ons echt gelukkig maakt. Als jij jouw wensenlijstje invult en ik daarop aan jou vraag: ‘Maar waarom vul je niet gewoon “gelukkig zijn” in?’, dan weet ik vrijwel zeker dat jij mij bozig antwoordt: ‘Ja, maar dat bedoel ik toch!’

Het is inderdaad wat we bedoelen als we ons wensenlijstje maken. Maar dat  ‘cliché’ is niet handig beseffen we. We willen specifieker zijn. We geven namelijk niet zozeer antwoord aan de wensgeest; we geven antwoord aan onszelf!

Hoe we betere lijstjes kunnen maken

Ik lees iets moois in Ap Dijksterhuis’ (2015) Op naar geluk dat ons hier kan helpen: ‘Om je meer inzicht te verschaffen in wat je doelen, je verlangens en vooral ook je behoeften zijn, kun je je eigen gedrag observeren en tegelijkertijd je stemming goed bekijken.’ Want, verklaart hij verder: ‘Het idee dat je emotionele reacties op je gedrag corresponderen met je behoeften (…) is regelmatig aangetoond in onderzoek.’

Kijk dus heel precies naar welke emoties je voelt naar aanleiding van je eigen gedrag, want die emoties verklappen waar je werkelijke behoeften liggen. Dan wordt je wensenlijstje pas echt specifiek. Dat is ook precies wat mijn cliënten en ik doen in coachingssessies. Daarom is coaching zo’n goed instrument voor beantwoording van die grote vraag: waar word ik gelukkig van?

Een voorbeeld

Stel je staat voor de klas; je bent wiskundedocent. Het was vandaag opnieuw een drukke en rumoerige dag. Op de fiets naar huis mijmer je je lessen nog eens over. Je ziet jezelf weer staan, daar voor al die pubers, en je vraagt je af: hoe voel ik me nu? Geniet ik ervan dat het me toch is gelukt om – ondanks al die opstandige, weerbarstige hoofden – een aantal van hen enthousiast te maken voor de vraagstukken van vandaag? Of krimp ik ineen bij dat beeld van mezelf en voel ik nu al de stress voor de groepen die ik morgen krijg en denk ik: ik kan ze wel iets aandoen, die halfvolwassen monsters.

Als je vaker dat tweede scenario ervaart als je jezelf ziet lesgeven, zit je waarschijnlijk op de verkeerde plek. Als je daarentegen de euforie van het genieten regelmatig beleeft, heb je alle kans dat ‘voor de klas staan’ een belangrijk levensdoel van jou verwezenlijkt. Je bent wellicht geboren voor het leraarschap, voor het overdragen van kennis, of voor het begeleiden van jongeren. Andermans ontwikkeling geeft jou positieve emoties als jij daaraan kunt bijdragen. Daarin ligt voor jou blijkbaar een sterke behoefte.

Het is dit type reflectie dat ons veel zegt over onszelf. Zij is belangrijk in allerlei situaties in het het leven. Als we ons daarvan bewust zijn, zijn we veel beter voorbereid wanneer de wensgeest weer eens langskomt.

Voor we afsluiten, toch ook nog even naar dat ander geval, daar waar je op de verkeerde plek zit. Wat zou je de wensgeest vragen? Een aandachtige, rustige klas, vol gehoorzame leerlingen? Allee, kom terug op aarde, het zijn pubers!

Een slimmere suggestie is om te vragen naar ideeën voor een andere invulling van je vak: econometrist bij een financiële instelling, wiskundige in een academische functie, statisticus bij het CBS – om wat alternatieven te noemen. En probeer dan eens heel nauwkeurig jezelf op zo’n positie te zien, je gedrag waar te nemen en je emoties in te voelen. Dat geeft je vast weer goede ideeën om een volgende levenswens op je lijstje te plaatsen.

Een sprookjesmoment voor volwassenen

Ik wens iedereen alle wijsheid toe voor als een wolk vanuit het niets verschijnt en deze handen, een hoofd, een baard, een neus, ogen en een mond krijgt, en je beloftevol begint toe te spreken.

Zeker, de kans is groot dat dat nooit staat te gebeuren. Behalve dan voor het gelukkige kind in ons dat het stiekem nog wel eens waagt om in sprookjes te denken.

Toch kennen wij volwassenen ook zo’n geluksmoment: het komt voorbij als we het nieuwe jaar inluiden. Grijp die gelegenheid om je diepste wensen te uiten. Ik gun je van harte dat je ze ook echt in gang kunt zetten.

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Professional Certified Coach en schrijver - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat ze hun leven kunnen vormgeven op een manier die bij hen past en die hen gelukkig maakt.'

6 reacties… add one
  • Huub Koch 29 dec 2017, 13:02

    Mooi artikel Stan, het spreekt me aan. Ik geloof dan ook in sprookjes. Wellicht omdat ik een tijdje ben opgetrokken met iemand die daar zijn leven en werk van heeft gemaakt: Willem de Ridder. Persoonlijk ben ik afgelopen jaar gaan zien dat er verschillen bestaan tussen ‘hartsverlangens’ en ‘doelstellingen’. Voorbeeld: mijn ‘hartsverlangen’ blijkt te liggen op het uitgebalanceerd functioneren. Daarvoor ben ik een dagritme gaan volgen, heb ik dan weer de inspiratie voor geleend van het Pulsar-gedachtegoed. Ditmaal via ‘Zinvol ouder worden’ van Marijke Kuyper. Dat dagritme zorgt ervoor dat ik afwisselend mijn aandacht richt op ‘inspannende’ en ‘ontspannende’ activiteiten. Met rustpunten voor bespiegeling aan het begin, in het midden en aan het eind van de dag. Is dat een doel? Nee, eerder een levenswijze. Heb ik dan geen doelen? Jawel, bijvoorbeeld de 2 boeken schrijven die al een tijdje als ‘idee’ op de plank lagen. Dit jaar 2018 gaat dat er definitief van komen. Niet omdat ik dat wil, maar omdat die boeken zelf geschreven willen worden en in feite mij daartoe de opdracht geven. Daar hoef ik dus eigenlijk geen moeite voor te doen, want het vloeit vanzelf uit mijn pen als ik ga zitten. Is dat dan geluk? Jazeker. Met als ultiem gevoel (of emotie zo je wilt): het besef dat je ten volle leeft. Fijn weekend Stan. En een fantastisch 2018: https://huubkoch.wordpress.com/2017/12/23/a-fantastic-2018/

    • Stan Lenssen 29 dec 2017, 14:51

      Dank je wel Huub, ik kan helemaal met je meevoelen. Succes met het schrijven van de boeken (hou me op de hoogte). Succes met het ten volle leven! Ik wens je voor 2018 alle vervulling toe.

  • Huub Koch 29 dec 2017, 15:23

    Om jezelf op de hoogte te houden kun je THE MAKING OF van het 1e boek volgen op:

    BE GOOD AND SHOW IT (English) ‘The Art of Creativity for Business’, ‘Finding Meaning in Your Life & Work’ and ‘Creating Good Vibrations’. http://www.begoodandshowit.nl

    LAAT ZIEN WAT JE WAARD BENT (Nederlands) ‘De Kunst van Tamtam maken voor zelfstandige professionals’, ‘Betekenis vinden in je leven en werk’ en ‘Waarde toevoegen aan anderen’. http://www.laatzienwatjewaardbent.nl

    Het 2e boek volgt een jaar later: 10 CHAUTAUQUAS IN A BOX – LIFE NOTEBOOKS https://huubkochnl.wordpress.com/e-books/

    De online versies worden gratis. Er komt wel een luxe-editie en een publieks-editie van beide boeken, zowel in het Engels als Nederlands.

  • Nelleke Op de Coul 9 jan 2018, 11:43

    Goedemorgen,
    Mijn omgeving staat perplex.
    In eerste instantie stond ik dit ook, ofschoon ik het uiteraard omarmde.
    Mijn wensenlijstje kwam, als rechtgeaarde ‘mevrouw Doorsnee’, angstwekkend overeen met het hierboven genoemde.
    Tot ik gedwongen werd de eerste beide punten, zo niet definitief te schrappen, dan wel heel diep in de ijskast te stoppen.
    Met 35% kans op nog maximaal 5 jaar als diagnose wordt het tijd voor een drastische omslag in denken.
    Uiteraard wordt een mens in eerste instantie niet meteen dolgelukkig een dergelijke boodschap uit de lucht komt vallen. Mijn tweede reactie was echter al: “O ja? O nou dat zullen wij dan nog wel eens zien! Dan ken je mij nog niet! ” Kortom ik schoot meteen in de vechtmodus. Dat gaf een duidelijk afgebakend doel. Een prioriteit en daarmee rust. En ‘omdenken’ ( voorbeeld: wat kan ik allemaal, i.p.v. wat kan ik allemaal niet. Wat heb ik versus wat heb ik niet)
    Verbluffend hoe dit mijn geluksgevoel heeft aangewakkerd! Alsof er een last van me is afgevallen in plaats van ik er een bij kreeg, wat ‘logischer’ zou zijn geweest.
    Onverklaarbaar. Dacht ik.
    Tot ik verklaringen ben gaan zoeken en deze onder meer, maar bij uitstek, heb gevonden in het boek van Stephen Joseph “De kracht van tegenslag” met als ondertitel: Sterker worden door de keerpunten in je leven.
    Waarmee ik rustig kan stellen dat ik een wandelend ( ..inmiddels al weer steeds sneller wandelend:-) voorbeeld ben van de stelling dat geluk een uniek menselijk overlevingsmechanisme is. Eveneens durf ik te beweren dat het niet onderdoet, als het op overleven aankomt, voor de medische hulpmiddelen. En de combinatie van beide maakt zelfs mijn artsen gelukkig. Krijgen er zelfs lol in.. Familie en kinderen trekken inmiddels gelukkig ook geen “Maria Magdalena”- gezichten meer zodra ze me zien, maar zijn ook weer vrolijk en optimistisch. Met nog één chemo van de 6 te gaan, schuiven nu zo langzamerhand de toekomst- en carrièreplannen weer van la 3 in de vriezer naar de bovenste la!
    Ik ben niet iemand die spijt heeft van dingen, maar toch een beetje jammer dat ik ruim 40 jaar nodig heb gehad om tot de ontdekking te komen dat geluk aan het begin van alles, wat dan ook, moet staan. Het de voorwaarde is om al het andere makkelijker te doen slagen. Zaken als succes, carrière en geld.
    Diagnoses zijn grotendeels gebaseerd op aannames en statistieken. Staan los van niet meetbare krachten die voorhanden zijn zodra men ze durft te zoeken en durft toe te laten.
    Aangezien dit lang niet iedereen lukt, die in soortgelijke omstandigheden verkeert als ik, maak ik toch voor de toekomst een ( gedeeltelijke-) carrière switch in de hoop als ervaringsdeskundige deze mensen dit te kunnen aanreiken.
    Op het pad daar naartoe, zal ik misschien jouw diensten goed kunnen gebruiken en ik hoop, als de tijd daar is, er een beroep op te mogen doen.
    Hartelijke groet,
    Nelleke

    • Stan Lenssen 9 jan 2018, 12:27

      Dag Nelleke,
      Heb je een geheim ontrafelt van het leven? Het lijkt erop. Geluk heeft niets te maken met het ongeluk dat het leven mensen toewerpt. Ondanks dat ongeluk kun je geluk ervaren. Je noemt het zelfs als een voorwaarde om het al het andere te doen slagen. Dat is een mooie keuze, waarvan het niet ieder mens lukt om die te maken. Jouw keuze kleurt extra fraai door je plan om hem ook die anderen aan te willen reiken. Dat ziet eruit als een gelukkig pad!
      Alle goeds Nelleke,
      Stan

Geef een reactie (een * betekent een vereist veld)

Privacyverklaring