Zonder gêne

Op een avond deze zomer raak ik in het park in gesprek met een jonge vrouw over het klimaat.

Ze zegt: ‘Ik maak me zorgen, maar om nou te zeggen dat ik mijn gedrag aanpas. Ik ga gewoon op vliegvakantie en ik pak nog steeds de auto overal naartoe. Hooguit eet ik een stukje minder vlees.’

Ze vertelt ook: ‘Misschien zou het beter zijn als ik wat meer mijn best deed, maar ik kan me nauwelijks schuldig voelen. Ik werk in de geestelijke gezondheidszorg, ik doe mijn best voor de wereld op een andere manier. Ik zie zoveel mensen om mij heen die dakloos zijn, arm, ziek en zonder zorg – het is mooi gedacht om met het klimaat bezig te zijn, een leuk eliteding, maar deze mensen hebben wel wat anders aan hun hoofd, laten we dat eerst oplossen.’

In diezelfde dagen hoor ik in de media onze premier geïnterviewd worden over de dan lopende EU-top waar onderhandeld wordt over het corona-herstelfonds van 750 miljard euro. Noord-Europa kan weinig begrip opbrengen voor de nood van de Zuid-Europese staten. Het gaat er hard aan toe, met Nederland voorop. Rutte zit daar niet mee. Hij zegt daarover: ‘Iedereen zit hier om zaken te doen voor zijn eigen land. Als het eens stevig botst dan weet je in ieder geval dat het ergens over gaat.’

De jonge vrouw klinkt redelijk en Rutte klinkt redelijk. Ze spreken zonder gêne, alsof hun logica boven alle twijfel is verheven. Al op het moment zelf voel ik echter dat er van alles mis is aan hun woorden. Alleen, de reactie heb ik niet paraat. De vanzelfsprekendheid van hun uitlatingen overrompelt mij, ik ga er traag van denken. Ik weet er niets tegenin te brengen; bij de jonge vrouw niet, en bij Rutte kon ik dat sowieso niet.

Het probleem van de klimaatverandering legt bloot hoe extreem onrechtvaardig de wereld in elkaar steekt. De 50-10-regel laat dat makkelijk zien: de 10 procent van de wereldbevolking die het meest vervuilt, is verantwoordelijk voor 50 procent van de CO2-uitstoot; de 50 procent van de wereldbevolking die het minst vervuilt, is verantwoordelijk voor 10 procent van de CO2-uitstoot. In de eerste groep zitten de rijkste mensen. In de tweede groep zitten de armste mensen.

Als het rijkste deel van de wereld nú niet zijn gedrag aanpast, is het armste deel van de wereld straks de klos. De armste landen krijgen door hun ligging, hun tekort aan technologie en hun tekort aan buffers om klappen op te vangen, verreweg de meeste gevolgen van de klimaatverandering voor hun kiezen.

Op individueel niveau geldt: hoe rijker, hoe vervuilender. Ook in Nederland. Bij 10 procent inkomensstijging stijgt de CO2-uitstoot met 9 procent, ondanks dat de subsidies voor elektrisch rijden en zonnepanelen naar de mensen met de hoge inkomens gaan. Het meest klimaatvriendelijk zijn – noodgedwongen – degenen die het minst verdienen. Zij hebben de kleinste ecologische voetafdruk.

Het klimaatprobleem is net zo goed het daklozenprobleem, het armoedeprobleem en het gezondheidszorgprobleem. Het is verre van een leuk eliteding, het is werken aan een rechtvaardige wereld. Je kunt niet shoppen tussen de verschillende problemen. Die optie bestaat niet.

Dat allemaal had ik tegen die jonge vrouw willen zeggen. Nu is dat wijsheid achteraf.

Ja, en dan Rutte. Onze premier is er dus van overtuigd dat de EU niet is gemaakt om te streven naar en te werken aan een veilig en solidair Europa, maar dat de EU niets anders is dan een zakelijke deal waaruit je voor jezelf zo veel mogelijk moet zien binnen te slepen. Nu, ik geloof niet dat hij werkelijk zo denkt. Rutte is een intelligente man. Hij kijkt waarschijnlijk naar zijn binnenlandse politieke belang. Zijn woorden zijn bedoeld voor uiterst rechts, om de kiezer daar weg te trekken en voor zijn VVD te paaien. Hij zal menen dat hij het ‘redelijke midden’ zo een dienst bewijst en sterk houdt. Dat hij daarmee het project Europa ondermijnt, vindt hij blijkbaar een aanvaardbare uitruil.

De persoon in de straat en de persoon op het pluche verschaffen zichzelf een morele vergunning om hun keuzes te rechtvaardigen. Ik doe dat vast ook regelmatig. We doen het vast allemaal. Er is altijd een redelijk klinkende reden te vinden om te kiezen voor de weg die je buik je ingeeft. Dat blijft maar in mijn hoofd zitten.

Ik wordt makkelijk zwaarmoedig als ik over het klimaat nadenk, of over rechtvaardigheid, of over de solidariteit die afneemt. Waarom?

Op een nlp-opleiding die ik zes jaar geleden volgde, werd mij verteld dat het belangrijk is om ervan uit te gaan dat het gedrag van elk mens een positieve intentie heeft. Dat is onderdeel van de nlp-attitude. Waar of niet, ik denk dat het een goede vooronderstelling is om mensen mee tegemoet te treden. Je wordt er ontvankelijk en mededogend van. Zo kom je samen ergens in plaats van dat het botst.

Het klinkt mooi, maar ik moet klaarwakker zijn om dat te denken – het is pure ratio. ’s Ochtends in mijn halfslaap, wanneer net voor het opstaan de radio mij wekt met de gebeurtenissen van de voorbije nacht, zie ik mensen een stuk minder zonnig. Niet altijd, wel regelmatig. Ik zie dan nog geen namen bij gezichten, maar een mens als soort die zijn instincten volgt. Nee, ik spring niet altijd juichend uit mijn bed, de nieuwe dag in.

Waar ik me echt zorgen over maak, is de vraag wat het dichtst in de buurt van de werkelijkheid komt: mijn mensbeeld van de ratio of mijn mensbeeld van de halfslaap.

Ik ben vaak bang voor onze aarde. Een jaar geleden, in augustus, nam ik deel aan een protestmars voor dierenrechten. Het was een snikhete dag. Ik liep een tijdje op met een groepje jongeren. We vertelden elkaar over onze redenen om mee te demonstreren. Opeens zei een zestienjarig meisje tegen mij: ‘Ik ben zo bang dat de wereld doodgaat.’ Ze zat op het gymnasium en het klonk als paniek. Ik kon haar niet helpen, ik voelde op dat moment dat haar angst terecht was. Dat zeg ik zonder gêne.

Print Friendly, PDF & Email

Een woord over de auteur

Stan Lenssen

Coacht en schrijft op en over thema's van het leven - Professional Certified Coach - gecertificeerd door ICF: de International Coach Federation, die staat voor kwaliteit in coaching. 'Ik voel me mateloos gedreven om mensen te stimuleren het beste in zichzelf te ontdekken en te activeren, zodat we ons leven hier kunnen vormgeven op een manier die iedereen gelukkig maakt.'

2 comments… add one
  • Hubrien Meijaard 6 sep 2020, 14:50

    Ouderwetse wekker, meteen eruit. geen info laten binnenkomen eerste half uur-uur maar bv. yoga, lichte fitness, meditatie, spiritueel leeswerk. Dan pas de buitenwereld in. Levert je iedere dag een gouden start van je dag op. En zorgt dat je (reeele) wereldangsten beter kunt ontvangen en aanpakken. Is mijn mening. Zonder gene. 😉

    • Stan Lenssen 6 sep 2020, 15:25

      Je hebt gelijk Hubrien, met je tips.
      Ik weet dat ze werken, de radio staat tegenwoordig af 🙂
      Intussen laat ik de boel niet de boel maar blijf ik de boel aan de kaak stellen. Een beetje paniek in de donder is oké. Het is de start van actie.

Leave a Comment

Vorige:

Volgende:

Privacyverklaring