Dichtwerk, Gedachte, Leeslengte kort

Europa

Europa en de stier – Gustave Moreau – ca. 1869

– tussen muren gevangen
trouw als een hond
aan humane waarden,
laat door haar bijgesteld.

Want iemand zei dat het onmogelijk was.

– stichtte een vrijstaat
op miljoenen ruggen
die ze achteloos wiste
in koloniale verstikking.

En niemand zag er de confrontatie in.

In de historie,
door haarzelf gesponnen,
groeide haar kind
tot een angstwekkende spiegel.

Dacht iemand dat het nooit komen zou?

Trillend en twijfelachtig
wacht ze nu af,
onmachtig offer,
getuige die schuldig is.

Standaard
Dichtwerk, Gedachte, Leeslengte kort

Oekraïne

Gedwongen klem tussen de machten in,
wat kan het nu nog geven?
Zijn gewonde volk, de zwarte grond?

De onverzadigbaren met hun plan;
zodra de buit is opgedeeld
zullen zij elkaar bevechten.

Nooit zal het genoeg zijn,
het grensland moet vermorzeld worden
totdat er niets meer over is

dan de lijn die dan omstreden wordt,
omdat er altijd een verleden is
waarin de deling anders was.

De catastrophe – Philippus Metman – 1913
Standaard
Dichtwerk, Leeslengte kort

Het ontwaken

Daar trok een diepe waarheid
een onverbiddelijke lijn
– in Den Beginne was er Licht –
tot onontrafelbaar geheim.

Dan vraagt de gastheer:
‘Een groot wonder dus?’
‘Allicht een breinbreker’,
antwoordt de fysicus.

De schakel waar
licht materie delft
en uit het niets
het leven welft.

Verklaren wordt
een kansberekening,
schouwen de actor
tot verankering.

‘Zijn wij alleen soms?’
‘Onmeetbare opportuniteit.’
Dan draagt het wonder
ontzagbare verantwoordelijkheid.

Het ontwaken – Jan Sluijters – 1913
Standaard
Dichtwerk, Leeslengte kort

Memorabilia

Het is niet lastig om content te zijn,
content met wat je hebt,
om niets meer te willen,

want alles heb je al
in het hoofd,
het hoofd dat bol en zwaar is

van herinneringen.
Wat zou je nog meer wensen?
Harde waren,

om het bestaan te zekeren
van de gestorvenen,
van het meegemaakte,

van wat allang gegaan is
naar een nieuwe wereld
zonder gewicht?

Geef mij die wereld
van ontastbare schijnselen.
Zachte waren,

die hun bestaan vervormen
tot het zachtste weten
dat er geen last meer is.

Standaard
Dichtwerk, Leeslengte kort

De Ware Vrijheid

Zwaan,
amfibisch vreedzaam slagschip
dat statig voortglijdt op het water
en met veel krachtig misbaar
zich eruit verheft,

om eenmaal opgestegen,
slagwiekend in de lucht,
ons met haar witte sierlijkheid
te wijzen
op onze onbeholpenheid

– als ware zij een engel.

En wij maar naar de hemel kijken,
hopend op antwoorden,
verwachtend van vogels.

Want wordt ons niet onthouden
wat zij zo overvloedig hebben?

Toelichting:

  • Het schilderij op de foto (2018 in Rijksmuseum) is De bedreigde zwaan van Jan Asselijn, circa 1650 – allegorie op Johan de Witt: de zwaan is te duiden als het ware goede, de hond als de bedreiging
  • De titel van het gedicht is ontleend aan het boek De Ware Vrijheid: De levens van Johan en Cornelis de Witt van Luc Panhuysen, Uitgeverij Atlas Contact (Olympus), Amsterdam, 2010
Standaard