Yiyun Li verloor haar twee hoogbegaafde tienerzonen. Beide kozen voor zelfmoord. Vincent was zestien, James – zes jaar en vier maanden later – was negentien. Voor allebei schreef zij een boek.

Het eerste is dichterlijk, want Vincent was een door passie gedreven jongen. Het tweede boek is feitelijk, want James was een logicus.

Yiyun Li keert zich tegen het woord ‘rouw’. Rouw impliceert in onze cultuur een proces dat op een zeker moment eindigt. Haar verlies zal alleen eindigen bij haar eigen dood. Zoals de lucht en de tijd, blijven tot dan haar kinderen haar vergezellen: ‘Wij zijn nog steeds een gezin van vier.’

Yiyun Li is gaan tuinieren. Dat is een goede training in leven. Het helpt haar om zich alle goedbedoelde troostende cliché’s van het lijf te schudden – futloos denken verpakt in futloze taal waar de geest van slijt.

De natuur doet niet aan cliché’s. Zij doet aan geen enkele diepzinnigheid. De dingen groeien er zonder bijbedoeling.

If an abyss is where I shall be for the rest of my life, the abyss is my habitat. One should not waste energy fighting one’s habitat.

Yiyun Li

Zofia Kowalska vroeg mij nieuwsgierig wat ik ervan vond. Ze overwoog een verpakking te kopen en ik kende hem immers al.

Ik wilde een eerlijk antwoord geven. Dat zag ze aan mijn neutrale blik, waar ik moeite voor moest doen. ‘Je hebt er een zeer fijnmazig zeefje voor nodig’, vertelde ik haar.

‘Oh?’, was haar geschrokken reactie.

‘Het is het gruis,’ repliceerde ik, ‘dat zit er nogal in.’

De thee was met liefde en zorg ambachtelijk samengesteld en zat in een kunststof snelsluitzakje dat was bedrukt met paarse en gele bloemetjes. Achter de houten balie stond de maakster, die ik kende. Ik wilde haar niet beledigen.

‘Maar dan kun je er echt van genieten’, maakte ik het af.

Dat was het foute voegwoord. Indringend keek Zofia me nog eens aan. Boven het hoornen montuur fronsten haar zware wenkbrauwen.

Ik heb mezelf aan beiden verraden, wist ik.

Toen koos ze diplomatiek een andere kleur en was er niets verloren.

Ik sta bij Albert Heijn aan de zelfbedieningskassa. Ik heb net een boodschappentas vol gescand. Ik check nog even het lijstje op het scherm met de inhoud en tik dan met mijn wijsvinger op de betaaltoets.

Het apparaat vraagt of ik airmiles wil verzilveren. Nee, dat wil ik niet. Dan mag ik de instructies volgen op de pinautomaat. Dat doe ik. Op een centimeter afstand hou ik mijn betaalpas erlangs. Een paar ogenblikken wordt er gedacht door machines in anonieme bankgebouwen ver weg. Dan komt de verlossing: ‘Akkoord’.

Of ik een korte of lange bon wil, vraagt het scherm mij nu. Ik kies voor een lange. Dat doe ik altijd. Dat is handig voor het huishoudboekje. Ik weet dat die gemakzucht milieuonvriendelijk is, maar door het huishoudboekje blijven wij ons thuis bewust van ons consumeerpatroon. Zo verschaffen wij onszelf verlof.

De bon duurt altijd even. Ik kijk naar de gleuf. En ja, daar schuift ie tevoorschijn. Tot ineens – floep – het scherm op zwart springt. Ik schrik me een hoedje. ‘Kassa buiten gebruik’, staat er.

De bon hangt er half uit. Ik krijg hem niet los. Wat nu? Ik draai me om naar het centrale eiland. Mijn ogen zoeken die van de juffrouw daar. Ze heeft me echter al in het vizier. Hoofdschuddend kijkt ze naar haar handcomputer en komt met ferme stappen op me af.