Ik probeer wat orde aan te brengen; het is allemaal nog nauwelijks in de steigers gezet en té overweldigend. Eén van de eerste beelden die ik schoot in mijn recent gestarte onderzoek, kan daar symbool voor staan.

Hier woonde Piet Mondriaan, deels tijdgenoot van de naam die ik nog ga noemen – en vriend vanwege beider verbondenheid met De Stijl. Toen heette het adres: Rue du Départ 26. In 1923 zag het er op die plek in Parijs allemaal een stuk schraler uit.

Het begon met de vaststelling van een behoorlijke omissie en een collega-vrijwilliger van het museum die mij erop wees dat de invulling daarvan een kolfje naar mijn hand zou kunnen zijn. Hoewel in eerste instantie aarzelend, was mijn reactie uiteindelijk niet anders dan volmondig beamend.

Nu gaat zij er komen, de biografie van Cornelis van Eesteren; de urbanist die als een rode lijn in Nederland de vorige eeuw doorloopt, een lijn die in Amsterdam nadrukkelijk zichtbaar en zeer tastbaar is.

Een stedenbouwer die bouwde voor de gewone mens, maar wiens verhaal nooit voor diezelfde mens waarvoor hij zijn bijzondere talent inzette, is opgeschreven. Het is een verhaal over de decennia van opbouw en de rampzaligheid die daar noodzakelijkerwijs aan vooraf was gegaan.

Aan dat verhaal, aan hem en zijn historie ben ik de komende jaren vastgeklonken. Een fikse opdracht – en absoluut niet tot mijn ongenoegen.

Yiyun Li verloor haar twee hoogbegaafde tienerzonen. Beide kozen voor zelfmoord. Vincent was zestien, James – zes jaar en vier maanden later – was negentien. Voor allebei schreef zij een boek.

Het eerste is dichterlijk, want Vincent was een door passie gedreven jongen. Het tweede boek is feitelijk, want James was een logicus.

Yiyun Li keert zich tegen het woord ‘rouw’. Rouw impliceert in onze cultuur een proces dat op een zeker moment eindigt. Haar verlies zal alleen eindigen bij haar eigen dood. Zoals de lucht en de tijd, blijven tot dan haar kinderen haar vergezellen: ‘Wij zijn nog steeds een gezin van vier.’

Yiyun Li is gaan tuinieren. Dat is een goede training in leven. Het helpt haar om zich alle goedbedoelde troostende cliché’s van het lijf te schudden – futloos denken verpakt in futloze taal waar de geest van slijt.

De natuur doet niet aan cliché’s. Zij doet aan geen enkele diepzinnigheid. De dingen groeien er zonder bijbedoeling.

If an abyss is where I shall be for the rest of my life, the abyss is my habitat. One should not waste energy fighting one’s habitat.

Yiyun Li

Zofia Kowalska vroeg mij nieuwsgierig wat ik ervan vond. Ze overwoog een verpakking te kopen en ik kende hem immers al.

Ik wilde een eerlijk antwoord geven. Dat zag ze aan mijn neutrale blik, waar ik moeite voor moest doen. ‘Je hebt er een zeer fijnmazig zeefje voor nodig’, vertelde ik haar.

‘Oh?’, was haar geschrokken reactie.

‘Het is het gruis,’ repliceerde ik, ‘dat zit er nogal in.’

De thee was met liefde en zorg ambachtelijk samengesteld en zat in een kunststof snelsluitzakje dat was bedrukt met paarse en gele bloemetjes. Achter de houten balie stond de maakster, die ik kende. Ik wilde haar niet beledigen.

‘Maar dan kun je er echt van genieten’, maakte ik het af.

Dat was het foute voegwoord. Indringend keek Zofia me nog eens aan. Boven het hoornen montuur fronsten haar zware wenkbrauwen.

Ik heb mezelf aan beiden verraden, wist ik.

Toen koos ze diplomatiek een andere kleur en was er niets verloren.