Essay, Leeslengte kort, Opinie

De twee plichten

Overal staan de borden; het is bijna tijd om weer het juiste rondje rood te maken.

Deze winter las ik De brug over de Drina van Ivo Andric – over de verwikkelingen van de bewoners van en rond het plaatsje Visegrad aan de Bosnisch-Servische grens. Het verhaal bestrijkt een periode van zo’n 350 jaar, vanaf eind zestiende eeuw tot het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.

De Drina is een rivier die tevens grotendeels grens is. Toen in de zestiende eeuw het Osmaanse rijk zich tot in de balkanregio uitstrekte, is er bij Visegrad een brug over aangelegd.

De uitvoerder was de grootvizier van de sultan. Hij was een christelijke jongen die als bloedpacht was meegenomen door de Turken. Onder de sultan klom hij omhoog naar de toppositie van grootvizier, om in die hoedanigheid weer terug te keren naar zijn geboortegrond bij Visegrad voor de bouw van de brug.

De brug is de constante factor die de geschiedenis van de omliggende rijken en hun krachtenvelden over de Drina verbindt. Het epos vertelt het verhaal van gewone mensen die in de regio – los van de grote krachten, gebeurtenissen en (godsdienst)twisten – hun eenvoudige levens pogen te leiden, zoals dat overal zo is.

Toch kunnen die levens niet onbeïnvloed blijven van de machten die buiten hen om spelen. Ze worden erin meegetrokken; dat is het lot van de gewone mens. Hij wordt verbruikt en gebruikt, en kan daar niets aan doen. Het leiden wordt nogal eens lijden.

Maar er gloort ook wel eens hoop.

Lees verder
Standaard
Dichtwerk, Leeslengte kort

BM

Ik zie nog de witte lok
die consequent voorover boog.

Daarna kwam steeds die zwak wapperende hand erbij,
die sleets en blauw geaderd wuift naar mij.

– Vertrouwd geschuifel op tien hoog.

Ik hoor nog de zachte woorden
waar zij aan de railing steunt.

Oprecht gefluisterde waardering voor een klusje,
clichés van dankbaarheid en in de lucht dat kusje.

– Maar hoe veracht ze dat ze leunt.

Gestopt is het steeds verder krommen
onder een verhulde pijn.

Nu moet ik leren haar verbogen silhouet te missen
en wordt het fluisteren van de hoge tocht mijn gissen.

– De galerij zal voortaan anders zijn.

Standaard
Essay, Leeslengte kort, Opinie

Vergeten zomer

Zomerbloemen – Leo Gestel – 1913

Op een avond in een zomer raak ik in het park in gesprek met een jonge vrouw over het klimaat.

Ze zegt: ‘Ik maak me zorgen, maar om nou te zeggen dat ik mijn gedrag aanpas. Ik ga gewoon op vliegvakantie en ik pak nog steeds de auto overal naartoe. Hooguit eet ik een stukje minder vlees.’

Ze vertelt ook: ‘Misschien zou het beter zijn als ik wat meer mijn best deed, maar ik kan me nauwelijks schuldig voelen. Ik werk in de geestelijke gezondheidszorg, ik doe mijn best voor de wereld op een andere manier. Ik zie zoveel mensen om mij heen die dakloos zijn, arm, ziek en zonder zorg – het is mooi gedacht om met het klimaat bezig te zijn, maar deze mensen hebben wel wat anders aan hun hoofd, laten we dat eerst oplossen.’

In diezelfde dagen hoor ik in de media onze premier geïnterviewd worden over de dan lopende EU-top waar onderhandeld wordt over het corona-herstelfonds van 750 miljard euro. Noord-Europa kan weinig begrip opbrengen voor de nood van de Zuid-Europese staten. Het gaat er hard aan toe, met Nederland voorop. Mark Rutte zit daar niet mee. Hij zegt daarover: ‘Iedereen zit hier om zaken te doen voor zijn eigen land. Als het eens stevig botst dan weet je in ieder geval dat het ergens over gaat.’

Lees verder
Standaard
Dichtwerk, Gedachte, Leeslengte kort

Kompaan

Futuristische compositie – vermoedelijk Jules Schmalzigaug – ca. 1912-1915

Het was een kompaan waarvan wij wisten:
voor het leven. Maar de grond waarvan hij dacht
dat die hem baarde voor zijn listen,
werd door ons arrogante zaad verkracht.

Grove teelt leidt tot genen die zich wreken
zullen – desnoods na eeuwen pas
zal de walging weten uit te breken,
over elk zelfingenomen ras.

De korst knapt open en de bondgenoot
morft zich tot bedreiging.
Geen vriendschap wil graag dood,
toch had deze van begin af aan de neiging.

Standaard
Dichtwerk, Gedachte, Leeslengte kort

Europa

Europa en de stier – Gustave Moreau – ca. 1869

– tussen muren gevangen
trouw als een hond
aan humane waarden,
laat door haar bijgesteld.

Want iemand zei dat het onmogelijk was.

– stichtte een vrijstaat
op miljoenen ruggen
die ze achteloos wiste
in koloniale verstikking.

En niemand zag er de confrontatie in.

In de historie,
door haarzelf gesponnen,
groeide haar kind
tot een angstwekkende spiegel.

Dacht iemand dat het nooit komen zou?

Trillend en twijfelachtig
wacht ze nu af,
onmachtig offer,
getuige die schuldig is.

Standaard